آموزش چرم دوزی: دوره، مدرک و درآمد چرم دوزی در خانه

هر دوره در این مسیر صفحه خودش را دارد. برای کسی که می‌خواهد از چرم درآمد داشته باشد، دو دوره ماهر یعنی قیمت‌گذاری و فروش آنلاین به اندازه خود دوخت مهم‌اند؛ محصول خوب بدون قیمت درست و مشتری، درآمد نمی‌شود.

کسی که شغل چرم دوزی را انتخاب می‌کند از یک تکه چرم، محصول کامل می‌سازد: کیف پول، جاکارتی، کمربند، کیف دوشی و اداری، و در کارگاه‌های بزرگ‌تر کاپشن و کفش. کار سه بخش دارد که هر کدام مهارت جدایی است: طرح و الگو، برش و آماده کردن چرم، و دوخت و پرداخت لبه‌ها. طراح محصولات چرمی کسی است که هر سه را می‌شناسد و می‌تواند مدل تازه‌ای طراحی کند که هم زیبا باشد و هم دوختنی.

این کار را دو گروه انجام می‌دهند و بهتر است از اول بدانی کدام را می‌خواهی:

• تولیدکننده خانگی یا کارگاه کوچک: محصول خودش را می‌سازد و در اینستاگرام، بازارچه‌ها یا فروشگاه‌های اینترنتی می‌فروشد. درآمدش به فروش و قیمت‌گذاری بستگی دارد.
• دوزنده یا طراح در تولیدی: در کارگاه کیف و کفش کار می‌کند یا برای یک برند مزدی می‌دوزد. در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵، مشهد، تهران و تبریز بیشترین آگهی کارگاه‌های چرم را داشتند.

چرم دوزی کار هنری قدیمی هم هست و شاخه‌هایی مثل سوخت روی چرم و حکاکی دارد. اگر بیشتر به همین جنبه هنری علاقه داری، صفحه هنرمند صنایع دستی را هم ببین؛ این صفحه درباره ساختن محصول و رسیدن به درآمد است.

برای شروع، دست. دوخت دستی دوسوزنه ابزار گران نمی‌خواهد، در خانه و روی یک میز کوچک انجام می‌شود و چون هر بخیه را خودت می‌زنی، دقت و صبر کار را زود یاد می‌گیری. دوره پنج‌ترمی‌ای که خواندیم هم با همین شروع می‌کند: در ترم اول جاکارتی، جاسوئیچی، کمربند، کیف پول، جامدادی و کیف آرایشی را با دست می‌دوزی.

چرخ وقتی لازم می‌شود که بخواهی سریع‌تر و بیشتر بدوزی، یا در تولیدی کار کنی. در ۵۲ آگهی کارگاه‌های چرم که در دیوار خواندیم، ۲۴ آگهی، یعنی نزدیک به نیمی، از چرخ و چرخکار حرف زده بودند و فقط ۶ آگهی دوخت دستی را خواسته بودند. بیشتر آگهی‌های کار مزدی هم داشتن چرخ در خانه را شرط کرده بودند.

چه چیزهایی در آموزش چرم دوزی یاد می‌گیری؟

استاندارد رسمی دوزنده کیف چرمی با دست هفت بخش دارد:

• ترسیم الگو و الگوسازی
• انتخاب چرم مناسب و انتقال الگو روی چرم
• برش آستر، آسترکاری و اتصال ملزومات
• اجرای دوخت‌ها و تزئینات
• دوخت و مونتاژ کیف‌های کوچک و کیف پول
• دوخت و مونتاژ کیف‌های زنانه و کوله
• دوخت و مونتاژ کیف اداری

کنار این‌ها شناخت انواع چرم طبیعی و مصنوعی، درجه‌بندی چرم و کار با کاتر، سمبه و دکمه‌زن یاد داده می‌شود. ورود به این دوره تحصیلات پایان دوره ابتدایی می‌خواهد و هیچ پیش‌زمینه مهارتی لازم نیست؛ آموزشگاه‌های آزاد از ۱۵ سالگی ثبت‌نام می‌کنند.

مدرک رسمی چرم دوزی، گواهی مهارت فنی و حرفه‌ای است. آن را فقط بعد از گذراندن دوره در آموزشگاهی که مجوز فنی و حرفه‌ای دارد و قبولی در آزمون پایان دوره می‌گیری. در آزمون دوزنده کیف چرمی با دست، ۲۵ درصد نمره به آزمون کتبی، ۶۵ درصد به کار عملی و ۱۰ درصد به اخلاق حرفه‌ای می‌رسد؛ یعنی تا نتوانی جلوی ارزیاب یک کیف تمیز بدوزی، مدرک نمی‌گیری.

مدرک بین‌المللی و مدرک بدون کلاس

در نتیجه‌های جستجو، آموزشگاه‌ها و فروشنده‌هایی «مدرک بین‌المللی» یا حتی «مدرک بدون کلاس» پیشنهاد می‌کنند. گواهی فنی و حرفه‌ای همان مدرکی است که بعد از آزمون صادر می‌شود و با کد ملی در سامانه همین سازمان قابل استعلام است. پیش از پرداخت، بپرس مدرک را چه کسی صادر می‌کند و آیا آزمون عملی دارد. مدرکی که بدون آزمون عملی به دستت برسد، چیزی درباره مهارتت نمی‌گوید.

مدرک به چه کاری می‌آید؟

• برای فروش محصول خودت: مشتری کیفیت دوخت را می‌بیند، نه مدرک را.
• برای استخدام در کارگاه: در هیچ‌کدام از ۵۲ آگهی کارگاه‌های چرم که خواندیم مدرک شرط نشده بود؛ بیشتر سابقه یا مهارت روی چرخ خواسته بودند.
• برای تدریس یا مجوز کارگاه: این‌جا گواهی رسمی مهارت به کار می‌آید.

برای آموزش چرم دوزی در منزل یک میز محکم، زیرکار برش و چند ابزار دستی کافی است. قیمت‌های زیر را در ۲۶ مهر ۱۴۰۵ از یک فروشگاه اینترنتی بزرگ برداشته‌ایم و به تومان است:

• سوزن چرم دوزی: بسته‌های پنج تا هفت‌تایی حدود ۸۰ تا ۱۱۰ هزار تومان.
• نخ موم‌خورده: قرقره ۵۰ متری حدود ۲۲۰ هزار تومان.
• سمبه دوخت: مجموعه چهارتایی حدود ۸۰۰ هزار تومان؛ تک‌سمبه از حدود ۲۰۰ هزار.
• ابزار پرداخت لبه: از حدود ۱۵۰ هزار تومان.
• انبر پانچ: حدود یک تا ۲٫۸ میلیون تومان؛ برای شروع ضروری نیست.

با این چهار قلم اول، ابزار دستی حدود ۱٫۳ میلیون تومان می‌شود. کیت‌های آماده سی‌تکه‌ای وارداتی تا ۸٫۸ میلیون تومان هم قیمت داشتند که برای شروع لازم نیست. کاتر، خط‌کش فلزی و چسب را هم احتمالا در خانه داری یا ارزان می‌خری.

قیمت چرم

چرم طبیعی با «فوت مربع» فروخته می‌شود؛ هر فوت مربع حدود ۹۲۹ سانتی‌متر مربع است. در همان فروشگاه، چرم گاوی درجه یک و دو حدود ۴۲۰ هزار تومان هر فوت مربع، چرم بزی حدود ۲۸۰ هزار و چرم آستری بزی حدود ۲۲۰ هزار تومان قیمت داشت. یک تخته چرم بزی ۹٫۷۵ فوتی ۲٫۷۳ میلیون و یک تخته گاوی ۷٫۷۵ فوتی ۳٫۲۶ میلیون تومان بود. پس با حدود ۴ تا ۵ میلیون تومان، ابزار دستی و یک تخته چرم برای چند محصول اول در دستت است. برای تمرین‌های اول می‌توانی از چرم مصنوعی ارزان‌تر شروع کنی.

درآمد چرم دوزی در خانه حقوق ثابت ندارد؛ از فاصله قیمت فروش و هزینه ساخت هر محصول، ضرب در تعداد فروش، به دست می‌آید. عددهای «ماهی ۱۵ تا ۲۰ میلیون» یا «تا چند ده میلیون» که در صفحه‌های دیگر می‌بینی، بیشتر حدس فروشنده‌های دوره است. ما به جای حدس، قیمت‌ها را کنار هم می‌گذاریم.

قیمت فروش محصولات چرمی در مهر ۱۴۰۵

در یک فروشگاه اینترنتی بزرگ، بیشتر جاکارتی‌های چرم طبیعی بین حدود ۳۴۰ هزار تا یک میلیون تومان، کیف‌های پول بین ۱٫۳ تا ۲٫۴ میلیون، کمربندهای دست‌دوز بین ۱٫۷ تا ۳٫۹ میلیون و کیف‌های زنانه چرم طبیعی بین ۴٫۷ تا ۶ میلیون تومان قیمت داشتند. این‌ها قیمت برندها و تولیدکننده‌های جاافتاده است و کسی که تازه شروع کرده معمولا ارزان‌تر می‌فروشد.

یک مثال حساب

یک کیف پول تاشوی ساده با جای کارت، با ابعاد باز حدود ۲۲ در ۹٫۵ سانتی‌متر و لایه‌های داخلی، با دورریز برش نزدیک به یک فوت مربع چرم می‌خواهد؛ با چرم گاوی حدود ۴۲۰ هزار تومان. یک جاکارتی ساده حدود یک‌سوم فوت مربع، یعنی حدود ۱۴۰ هزار تومان. نخ، رنگ لبه، یراق، بسته‌بندی، ارسال و کارمزد فروشگاه اینترنتی را هم باید روی آن گذاشت.

اگر کیف پولی را ۱٫۵ میلیون تومان بفروشی، بعد از کم کردن چرم حدود یک میلیون تومان می‌ماند؛ برای رسیدن به حداقل حقوق قانونی ۱۴۰۵، یعنی حدود ۲۱٫۸ میلیون تومان در ماه، باید حدود ۲۲ کیف پول در ماه بفروشی، و این پیش از هزینه‌های دیگر است. با جاکارتی ۶۰۰ هزار تومانی، که بعد از کم کردن چرم حدود ۴۶۰ هزار تومان باقی می‌گذارد، این عدد به حدود ۴۸ عدد می‌رسد. برای همین، بیشتر کسانی که از چرم درآمد جدی دارند، یا محصول گران‌تر مثل کیف زنانه می‌سازند، یا برای کارگاه‌ها مزدی می‌دوزند، یا هر دو.

کارگاه‌ها چه شرایطی گذاشته بودند؟

• چرخ و سرعت: ۲۴ آگهی از چرخکار یا کار با چرخ حرف زده بودند. یکی از آگهی‌های کار در خانه نوشته بود دوزنده‌ای می‌خواهد که در منزل چرخ دارد و دوخت را صفر تا صد انجام می‌دهد، با دست‌کم پنج سال سابقه.
• جنسیت: ۳۱ آگهی شرط جنسیت نداشتند، ۱۰ آگهی خانم و ۵ آگهی آقا خواسته بودند.
• بیمه: فقط ۸ آگهی بیمه را تایید کرده بودند، ۱۸ آگهی نوشته بودند بیمه ندارد و بقیه چیزی نگفته بودند.
• حقوق: از ۱۱ آگهی که عدد داشتند، بیشتر بین ۱۲ تا ۳۵ میلیون تومان بودند و چند آگهی کمتر از حداقل حقوق قانونی؛ بالاترین، تا ۷۰ میلیون برای خیاطی بود که هم کیف و هم کاپشن چرمی بدوزد.

کار طراحی محصول چرمی

در سایت کاریابی بیشتر آگهی‌هایی که نام چرم داشتند فروشندگی در فروشگاه‌های کیف و کفش بودند، ۲۹ آگهی. اما ۵ آگهی برای طراح بود: طراح کیف در یک تولیدی چرم که آموزش کار با چرم را رایگان به همکار تازه می‌داد و در عوض تسلط به یک نرم‌افزار طراحی دوبعدی و یک نرم‌افزار سه‌بعدی می‌خواست با حقوق ۲۰ تا ۲۲ میلیون، طراح محصولات چرمی و اکسسوری در یک برند چرم که کارآموز هم می‌پذیرفت با ۲۵ تا ۳۵ میلیون، و طراح کیف و کفش در برند دیگری با دست‌کم سه سال سابقه و ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومان. طراحی الگوی کیف با کورل را فنی و حرفه‌ای در دوره‌ای ۹۰ ساعته با ۲۴ میلیون تومان درس می‌دهد.