کارشناس هوش تجاری: شرح وظایف، ابزارهای آگهی‌ها و حقوق در ۱۴۰۵

فنی و حرفه‌ای برای این مسیر استاندارد رسمی دارد. در فهرست شهریه آموزشگاه‌های آزاد تهران در ۱۴۰۵، کاروری اکسل ۵۷ ساعت و ۶٫۵ میلیون تومان است، کاربر بانک اطلاعاتی SQL Server ۱۸۰ ساعت و ۲۱٫۸ میلیون، هوشمندسازی داده‌های کسب‌وکار با Power BI ۹۰ ساعت و ۱۹٫۴ میلیون، و مدیر BI در فناوری اطلاعات ۱۳۲ ساعت و ۲۲٫۱ میلیون تومان؛ همه به شکل حضوری. جمع این چهار دوره ۴۵۹ ساعت و حدود ۶۹٫۸ میلیون تومان است و نسخه آنلاین همین دوره‌ها حدود ۵۵٫۸ میلیون. این جمع را ما حساب کرده‌ایم و بسته رسمی نیست.

دو استاندارد دیگر هم به کار می‌آید: پیاده‌ساز بانک اطلاعاتی با SQL Server با ۱۶۵ ساعت و ۳۵٫۶ میلیون تومان، برای کسی که سمت توسعه و انبار داده می‌رود، و به‌کارگیری هوش تجاری با QlikView با ۸۶ ساعت و ۴۴٫۳ میلیون، که فقط در ۱۰ آگهی نامی از Qlik آمده بود. گواهی بین‌المللی مایکروسافت برای Power BI آزمون PL-300 است که هر ۱۲ ماه باید تمدید شود؛ امکان ثبت‌نام و پرداخت آن از ایران را پیش از برنامه‌ریزی بررسی کن.

برای هر سطح یک خروجی واقعی بساز و نگه دار: در سطح اول یک گزارش فروش ماهانه با SQL، در سطح دوم یک داشبورد Power BI با چند جدول و محاسبه DAX، و در سطح سوم یک انبار داده کوچک که هر شب خودکار پر شود.

کارشناس هوش تجاری کسی است که داده‌های پراکنده یک شرکت را از نرم‌افزار فروش، حسابداری، انبار و سایت جمع می‌کند، در یک جای مرتب می‌چیند و از آن گزارش و داشبوردی می‌سازد که مدیران هر روز به آن نگاه می‌کنند. نام انگلیسی این شغل Business Intelligence Specialist یا BI Specialist است و در آگهی‌ها با عنوان‌های کارشناس BI، تحلیلگر هوش تجاری، BI Developer و کارشناس Power BI هم دیده می‌شود.

فرق اصلی او با کسی که برای یک سوال یک گزارش تکی آماده می‌کند این است که کارشناس هوش تجاری سیستم می‌سازد: گزارشی که هر صبح خودکار به‌روز می‌شود، عددی که در همه واحدها یک تعریف دارد و داشبوردی که مدیر فروش و مدیر مالی هر دو به آن اعتماد می‌کنند. برای همین آگهی‌ها کنار Power BI، کار با پایگاه داده و انبار داده را هم می‌خواهند.

نتیجه کار او معمولا چند داشبورد ثابت است: فروش روزانه هر شعبه، موجودی و گردش کالا، وصول مطالبات، بهای تمام‌شده یا رفتار مشتری. مدیر عامل صبح یک صفحه را باز می‌کند و بدون اینکه از کسی گزارش بخواهد، می‌بیند دیروز چه شد و کدام عدد از برنامه عقب است. هرچه این صفحه درست‌تر و سریع‌تر باشد، ارزش کار کارشناس هوش تجاری بیشتر دیده می‌شود.

خود مفهوم هوش تجاری و جای آن میان شغل‌های داده در صفحه گروه توضیح داده شده است. این صفحه درباره خود شغل است: کار روزانه، آگهی‌ها، حقوق و راه رسیدن به آن.

در ۱۵ آبان ۱۴۰۵ همه آگهی‌های دسته علوم داده و هر آگهی‌ای را که در یک سایت بزرگ کاریابی با جستجوی «هوش تجاری»، BI یا Power BI پیدا می‌شد بیرون کشیدیم؛ ۱٬۴۷۹ آگهی. از میان آن‌ها ۹۵ آگهی در عنوان خود هوش تجاری یا BI داشتند و متن کامل هر ۹۵ آگهی خوانده شد. این آگهی‌ها را ۸۹ شرکت مختلف داده بودند.

سطح ۷۳ آگهی کارشناس و ۲۱ آگهی کارشناس ارشد بود و فقط ۲ آگهی کارآموز می‌پذیرفتند. ۳۱ آگهی سابقه کار را با عدد نوشته بودند: ۱۳ آگهی دو سال، ۱۱ آگهی سه سال، ۴ آگهی پنج سال، ۲ آگهی یک سال و ۱ آگهی چهار سال. پس این شغل بیشتر جای کسی است که چند سال با داده کار کرده، نه نقطه شروع کسی که هیچ سابقه‌ای ندارد.

۶۳ آگهی سقف سن گذاشته بودند که رایج‌ترینشان ۴۰ سال در ۱۸ آگهی، ۳۵ سال در ۱۷ آگهی و ۴۵ سال در ۱۳ آگهی بود. ۴۸ آگهی از آقایان کارت پایان خدمت یا معافیت خواسته بودند. ۹۱ آگهی تمام‌وقت بود و فقط ۵ آگهی دورکاری را پذیرفته بودند.

کارفرماها از صنعت‌های مختلف بودند: ۲۹ آگهی از شرکت‌های نرم‌افزاری و فناوری اطلاعات، ۹ آگهی از کارخانه‌ها، ۹ آگهی از شرکت‌های کالای مصرفی، ۸ آگهی دارویی، ۶ آگهی بازرگانی، ۵ آگهی از بانک‌ها و ۵ آگهی از فروشگاه‌های اینترنتی. اندازه شرکت هم پخش بود: ۱۹ آگهی از شرکت‌های ۱۱ تا ۵۰ نفره، ۲۰ آگهی از شرکت‌های ۵۱ تا ۲۰۰ نفره و ۳۶ آگهی از شرکت‌های بالای ۵۰۰ نفر.

مزایایی که بیشتر نوشته شده بود: بیمه تکمیلی در ۶۵ آگهی، پاداش در ۳۹، وام در ۳۷، ناهار در ۳۲ و کمک‌هزینه دوره آموزشی در ۱۸ آگهی. ساعت کاری منعطف را ۱۴ آگهی داشتند.

گزارش‌های حقوق، کارشناس هوش تجاری را جدا نمی‌سنجند. نزدیک‌ترین گروهی که همین نوع کار را دارد گروه علوم داده و هوش مصنوعی است با ۲۸۰ پاسخ‌دهنده؛ بیشترشان دانشمند داده، مهندس داده و مهندس یادگیری ماشین‌اند. پس سه عدد را جدا می‌گوییم: پیشنهاد خود آگهی‌های هوش تجاری، دریافتی آن گروه در پایان ۱۴۰۴ و عددی که همان گروه برای ۱۴۰۵ درخواست کرده است.

آگهی‌ها چقدر پیشنهاد داده‌اند؟

۲۰ آگهی از ۹۵ آگهی بازه حقوق نوشته بودند. میانه کف آن‌ها ۴۵ و میانه سقفشان ۶۰ میلیون تومان در ماه بود. در ۱۶ آگهی سطح کارشناس میانه بازه ۴۲٫۵ تا ۵۷٫۵ میلیون بود و در ۴ آگهی کارشناس ارشد ۶۰ تا ۱۰۰ میلیون. کمترین بازه ۲۰ تا ۴۰ میلیون بود، برای یک آگهی تحلیل داده با Power BI، و بیشترین ۹۰ تا ۱۱۰ میلیون برای یک متخصص ارشد تحلیل داده و هوش تجاری. یک آگهی پایگاه داده اوراکل و گزارش‌گیری هم ۸۰ تا ۱۰۰ میلیون نوشته بود. آگهی‌ها نگفته بودند عدد خالص است یا ناخالص و این‌ها پیشنهاد است، نه دریافتی.

دریافتی و درخواستی گروه علوم داده

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵، میانه دریافتی خالص کارشناسان گروه علوم داده در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۵ میلیون تومان بود و نیمه میانی بین ۲۶ تا ۴۵ میلیون می‌گرفتند؛ ده درصد پایین کمتر از ۲۰ و ده درصد بالا بیشتر از ۶۰ میلیون. همین کارشناسان برای ۱۴۰۵ میانه ۵۰ میلیون درخواست کرده بودند و نیمی بین ۳۷ تا ۷۱ میلیون. کارشناسان ارشد این گروه در کل کشور میانه ۵۰ میلیون دریافت می‌کردند و مدیرانش در تهران میانه ۷۹ میلیون، با نیمه میانی ۶۵ تا ۱۰۵ میلیون.

کنار هم یعنی پیشنهاد آگهی‌های هوش تجاری در سطح کارشناس از دریافتی واقعی گروه علوم داده بالاتر است و به عدد درخواستی ۱۴۰۵ نزدیک است. فاصله کارشناس تا ارشد و مدیر بزرگ است و بیشتر با سابقه، کار با انبار داده در سطح سازمان و مسئولیت تیم پر می‌شود.

۷۷ آگهی از ۹۵ آگهی رشته دانشگاهی نوشته بودند و بیشترشان چند رشته را با هم پذیرفته بودند: کامپیوتر و فناوری اطلاعات در ۷۱ آگهی، مهندسی صنایع در ۴۳، ریاضی و آمار در ۲۳ و مدیریت و بازرگانی در ۱۶ آگهی. مقطع خواسته‌شده تقریبا همیشه کارشناسی بود و کارشناسی ارشد فقط ۱۳ بار آمده بود. ۱۸ آگهی اصلا رشته‌ای ننوشته بودند.

مهندسی صنایع جای ویژه‌ای در این آگهی‌ها دارد. کسی که برنامه‌ریزی تولید، کنترل موجودی یا بهای تمام‌شده را می‌شناسد، زبان مدیر کارخانه را می‌فهمد و داشبوردش به درد تصمیم می‌خورد. همین درباره حسابداری و مالی هم درست است: ۱۴ آگهی از ERP، نرم‌افزار حسابداری یا داده مالی نام برده بودند، چون داده اصلی شرکت در همین سیستم‌هاست.

از حسابداری یا برنامه‌نویسی می‌شود آمد؟

بله، و این دو راه رایج‌ترین راه‌های ورودند. حسابدار و کارشناس مالی که اکسل را خوب می‌داند، با یاد گرفتن SQL و Power BI به کارشناس هوش تجاری مالی نزدیک می‌شود. برنامه‌نویس و کارشناس پایگاه داده از طرف دیگر می‌آید: SQL را دارد و باید مدل‌سازی داده، DAX و فهم کسب‌وکار را اضافه کند. برای هر دو، یک نمونه‌کار با داده واقعی از یک مدرک تازه مهم‌تر است.

مدرک بین‌المللی هم در این آگهی‌ها کم‌اهمیت بود: فقط ۱ آگهی از ۹۵ آگهی گواهی PL-300 مایکروسافت را خواسته بود. ملاک بیشتر کارفرماها تسلط عملی بر SQL و Power BI بود که در آزمون استخدامی یا مصاحبه فنی سنجیده می‌شود.

چون بیشتر آگهی‌هایی که سابقه را با عدد نوشته‌اند دو تا سه سال می‌خواهند، کسی که تازه وارد است باید کمبود سابقه را با نمونه‌کار جبران کند. یک نمونه‌کار خوب سه بخش دارد: داده خام و نامرتب، مدلی که از آن ساخته‌ای و داشبوردی که به یک سوال روشن جواب می‌دهد. مثلا فروش ماهانه یک فروشگاه چندشعبه با شاخص رشد، سهم هر شعبه و کالاهای کم‌فروش.

برای آزمون فنی آماده باش که یک پرس‌وجوی SQL با JOIN و GROUP BY بنویسی، فرق جدول واقعیت و جدول ابعاد را توضیح بدهی و محاسبه‌ای مثل فروش سال قبل یا رشد ماه به ماه را با DAX بسازی. سوالی هم که در این کار زیاد پیش می‌آید این است که اگر دو مدیر برای یک عدد دو جواب متفاوت داشتند چه باید کرد؛ جوابش یکی کردن تعریف شاخص‌ها و منبع داده است.

دورکاری و پروژه آزاد

کار تمام‌وقت حضوری قاعده است: از ۹۵ آگهی فقط ۵ آگهی دورکاری داشتند، ۳ آگهی تمام‌وقت یا پاره‌وقت بودند و ۱ آگهی قراردادی و پروژه‌ای. پروژه‌های آزاد هوش تجاری، مثل ساختن داشبورد فروش برای یک شرکت کوچک، در سایت‌های پروژه آزاد هم دیده می‌شود و برای ساختن نمونه‌کار راه خوبی است، ولی نمی‌شود روی درآمد ثابت آن حساب کرد.

رشد بعد از چند سال

از سطح کارشناس دو راه باز است: کارشناس ارشد و سرپرست BI که تیم و اولویت گزارش‌ها را اداره می‌کند، یا رفتن به سمت مهندسی داده و خط لوله‌های بزرگ‌تر. در همین شمارش ۲۱ آگهی سطح ارشد بود و ۶ آگهی عنوان سرپرست، مدیر یا مالک محصول هوش تجاری داشتند.