تعمیرکار تجهیزات پزشکی: کار روزانه، مدرک لازم، دوره و درآمد در ۱۴۰۵

چقدر طول می‌کشد؟

دوره‌های آموزشگاه‌ها ۳۰ تا ۶۰ ساعت است، ولی استانداردهای رسمی فنی و حرفه‌ای برای هر خانواده دستگاه بین ۱۲۰ تا ۶۰۰ ساعت زمان گذاشته‌اند. واقع‌بینانه، با پایه الکترونیک، یکی دو دوره عملی و چند ماه کار زیر دست یک تکنسین باتجربه، به سطح کار مستقل روی دستگاه‌های عمومی می‌رسی. برای دستگاه‌های تخصصی، آموزش برند سازنده و سابقه کار تعیین‌کننده است.

تکنسین تجهیزات پزشکی، که آگهی‌ها او را «کارشناس فنی»، «کارشناس سرویس» یا «تعمیرکار تجهیزات پزشکی» هم می‌نامند، دستش روی خود دستگاه است. کار اصلی‌اش سه بخش دارد: نصب و راه‌اندازی دستگاه تازه و یاد دادن کار با آن به پرستار یا تکنسین آزمایشگاه، سرویس دوره‌ای که جلوی خرابی را می‌گیرد، و تعمیر وقتی دستگاه خوابیده و بخش منتظر است. در آگهی‌هایی که خواندیم، نصب در ۱۵ آگهی، کالیبراسیون و کنترل کیفی در ۹، سرویس دوره‌ای در ۷ و آموزش کاربر در ۷ آگهی صریحا آمده بود.

با چه دستگاه‌هایی کار می‌کند؟

• دستگاه‌های عمومی بیمارستان: مانیتور علائم حیاتی، پمپ انفوزیون، ساکشن، الکتروکوتر، تخت برقی و اتوکلاو بخش استریل.
• آزمایشگاه: اتوآنالایزر، الایزا ریدر و سانتریفیوژ؛ هفت آگهی از ۳۲ آگهی کار فنی در همین حوزه بود.
• دندانپزشکی: یونیت و صندلی، کمپرسور، ساکشن، لایت کیور، جرم‌گیر و اتوکلاو مطب.
• تخصصی‌تر: دیالیز، ونتیلاتور، تصویربرداری، لیزر و دستگاه‌های زیبایی که هر کدام آموزش جدا می‌خواهند.

فرقش با مهندس تجهیزات پزشکی

مرز این دو در آگهی‌ها کم‌رنگ است، چون هر دو را اغلب با مدرک مهندسی استخدام می‌کنند. فرق در کار روزانه است: تکنسین بیشتر وقتش پای دستگاه، با مولتی‌متر و آچار و نقشه مدار می‌گذرد؛ مهندس بیشتر با خرید، ثبت قانونی، مستندات و مدیریت واحد سروکار دارد. اگر مسئولیت فنی شرکت و کار اداری واحد مهندسی پزشکی برایت جذاب‌تر است، صفحه مهندس پزشکی را ببین.

چند چیز دیگر هم از متن آگهی‌ها پیدا بود:

• جنسیت: ۱۴ آگهی فقط آقا و ۴ آگهی ترجیحا آقا خواسته بودند، ۱۰ آگهی شرطی نگذاشته بودند و ۴ آگهی خانم را ترجیح داده یا خواسته بودند. بیشتر آگهی‌های مردانه سفر کاری داشتند.
• سن: ۲۵ آگهی سقف سنی داشتند و میانه سقف ۴۰ سال بود.
• زبان: ۱۲ آگهی انگلیسی را جزو شرایط ثبت کرده بودند؛ کاتالوگ و دفترچه سرویس دستگاه‌های وارداتی انگلیسی است.
• تعمیر برد: ۶ آگهی صریحا تعمیر برد الکترونیکی، لحیم‌کاری یا نقشه‌خوانی مدار خواسته بودند.
• بدون سابقه: دو آگهی گفته بودند سابقه لازم نیست و آموزش حین کار می‌دهند؛ یکی شرکت تصفیه آب دیالیز بود که دیپلم یا کاردانی فنی را می‌پذیرفت و بعد از آموزش به شهرستان‌ها اعزام می‌کرد.

کنار این ۳۲ آگهی، ۷ آگهی مونتاژکار و تکنسین تولید در کارگاه سازنده‌های تجهیزات پزشکی بود؛ کاری پشت میز کارگاه که برای شروع، سابقه کمتری می‌خواهد.

بله، ولی راهش با آن‌چه آموزشگاه‌ها می‌گویند فرق دارد. بازار رسمی کار امروز در ایران برای کار سرویس بیشتر کارشناسی می‌خواهد: در ۲۵ آگهی از ۳۲ آگهی کار فنی، مدرک کارشناسی شرط بود و رشته برق تقریبا به اندازه مهندسی پزشکی پذیرفته می‌شد. کاردانی فقط در ۲ آگهی نام برده شده بود. این با آمریکا فرق دارد؛ در پیمایش رسمی آن‌جا ۳۹ درصد تعمیرکاران تجهیزات پزشکی گفته بودند کاردانی لازم است و ۳۵ درصد دیپلم را کافی دانسته بودند.

سه راه شروع بدون مهندسی پزشکی

• هنرستان و کاردانی: شاخه کاردانش رشته «تعمیر دستگاه‌های پزشکی» را دارد و در شاخه فنی و حرفه‌ای، رشته الکترونیک نزدیک‌ترین است. با کاردانی، کار در کارگاه سازنده‌ها و تعمیرگاه‌ها و شرکت‌هایی که خودشان آموزش می‌دهند واقع‌بینانه‌تر از استخدام مستقیم در خدمات پس از فروش است.
• کارشناسی برق یا الکترونیک: در آگهی‌ها هم‌وزن مهندسی پزشکی بود. یک دوره عملی تجهیزات پزشکی، فاصله را پر می‌کند.
• تعمیرکار الکترونیک یا موبایل: مهارت تعمیر برد بزرگ‌ترین سرمایه است؛ دستگاه پزشکی، برد و سنسور و مکانیک را با استانداردهای ایمنی سخت‌تر کنار هم دارد.

مدرک دوره کوتاه، چه از فنی و حرفه‌ای و چه از آموزشگاه، جای مدرک دانشگاهی را در آگهی‌های رسمی نمی‌گیرد؛ ولی در تعمیرگاه‌ها، تعمیر یونیت دندانپزشکی و کارهای پیمانی، توان تعمیر و نمونه کار حرف اول را می‌زند.

دو نکته در این جدول هست. اول این‌که پیشنهاد آگهی‌های کار فنی از حقوق دریافتی گروه مهندسی پزشکی بالاتر است؛ کار سرویس با سفر و ماموریت همراه است و شرکت‌ها برای نگه داشتن تکنسین باتجربه بیشتر می‌پردازند. دوم این‌که گروه تعمیرکاران ماهر، که بیشترشان مدرک دانشگاهی ندارند، در تهران از کارشناس تازه‌کار مهندسی پزشکی بیشتر گرفته‌اند؛ مهارت دست در این بازار ارزش دارد.

چه چیزی درآمد را بالا می‌برد؟

• تخصص در یک خانواده دستگاه: آزمایشگاه، تصویربرداری، دیالیز یا لیزر؛ آگهی‌های این حوزه‌ها سابقه بیشتر و پیشنهاد بالاتر داشتند.
• ماموریت: بیشتر شرکت‌ها هزینه سفر و اقامت را می‌دهند و بعضی حق ماموریت جدا دارند.
• پله سرپرستی: تنها آگهی مدیر خدمات پس از فروش ۹۰ تا ۱۲۰ میلیون پیشنهاد داده بود و یک آگهی مدرس تجهیزات دندانپزشکی ۶۰ تا ۸۰ میلیون.
• کار آزاد: درآمد تعمیرگاه به تعداد مشتری و قیمت قطعه بستگی دارد و عدد معتبری برایش منتشر نشده است.

آموزشگاه‌ها برای این شغل جدول درآمد ۱۰ تا ۹۰ میلیون تومانی منتشر می‌کنند، بی آن‌که بگویند از کجا آمده است. عددهای بالا را با همین جدول بسنج.

یونیت دندانپزشکی، یعنی صندلی و مجموعه ابزارهای کنارش، در هر مطب و کلینیک دندانپزشکی هست و بیشتر روزهای کاری کار می‌کند. طبق اعلام سازمان نظام پزشکی در ۱۴۰۱، بیش از ۴۲ هزار و ۶۰۰ دندانپزشک در کشور ثبت شده‌اند و هر سال حدود ۲ هزار نفر دیگر فارغ‌التحصیل می‌شوند. این یعنی بازاری پراکنده و بزرگ که بیشترش در مطب‌های کوچک است، نه در بیمارستان.

تعمیرکار یونیت چه چیزهایی را درست می‌کند؟

• مسیر آب و هوا: نشتی، شیر برقی، رگولاتور و فشار هوا که بیشترین خرابی‌های روزانه است.
• صندلی: جک‌های هیدرولیک یا گیربکسی، پدال و برد کنترل.
• دستگاه‌های کنار یونیت: ساکشن، کمپرسور، لایت کیور، جرم‌گیر، آمالگاماتور و اتوکلاو.
• رادیوگرافی تک دندان: که به خاطر اشعه، قاعده‌های ایمنی خودش را دارد.

در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵، ۵ آگهی از ۳۲ آگهی کار فنی در حوزه دندانپزشکی بود؛ چند تایشان برای تجهیزات دیجیتال مثل اسکنر و دستگاه فرز و پرینتر لابراتوار و یکی کارآموز تعمیرات. بیشتر تعمیرکاران یونیت در شرکت‌های فروش تجهیزات دندانپزشکی یا به صورت آزاد کار می‌کنند و مشتری را از راه معرفی دندانپزشک‌ها پیدا می‌کنند. استاندارد رسمی «تعمیرکار دستگاه و تجهیزات دندانپزشکی» ۵۹۶ ساعت است، طولانی‌ترین استاندارد این خانواده؛ نشانه این‌که این تخصص با یک دوره چندروزه کامل نمی‌شود.