پرودیوسر چیست؟ کار پرودیوسر در موسیقی، راه شروع و درآمد آن

دوره‌های هر سطح را آموزشگاه‌هایی که در راه تا کار ثبت شده‌اند ارائه می‌دهند. اگر در شهر تو آموزشگاهی این دوره‌ها را دارد، در فهرست زیر می‌بینی.

پرودیوسر همان واژه انگلیسی Producer است که در موسیقی فارسی بیشتر «تهیه‌کننده موسیقی» یا «پرودیوسر» نوشته می‌شود. گوگل هم «پرودوسر» را به «پرودیوسر» تصحیح می‌کند. پرودیوسر یعنی کسی که مسئول نتیجه یک آهنگ است. خواننده با یک ملودی یا یک متن پیش او می‌آید و چند هفته بعد یک فایل کامل تحویل می‌گیرد که می‌شود برای مجوز فرستاد و منتشر کرد. هر تصمیمی که این مسیر لازم دارد، از سرعت و سبک آهنگ تا اینکه کدام برداشت صدای خواننده بماند، با پرودیوسر است.

کار پرودیوسر در یک آهنگ معمولا این مراحل را دارد:

• شنیدن ایده و تعیین مسیر: سبک، سرعت، گام مناسب صدای خواننده و آهنگ‌هایی که مرجع صدا هستند.
• ساختن بیت و تنظیم: ریتم، خط بیس، آکوردها و سازهای مجازی یا زنده؛ بخش بزرگ کار روزانه همین است.
• ضبط وکال: هدایت خواننده در استودیو یا خانه، گرفتن چند برداشت و انتخاب بهترین تکه‌ها.
• میکس و مستر: یا خودش انجام می‌دهد یا به مهندس میکس می‌سپارد و نتیجه را تایید می‌کند.
• تحویل و انتشار: فایل نهایی، فایل جدای هر ساز (استم) اگر در قرارداد باشد، و کمک به مراحل مجوز.

در شرح رسمی شغل‌ها در آمریکا، «Music Producer» یک عنوان نمونه در دو گروه است: گروه آهنگسازان و رهبران موسیقی، و گروه مهندسان صدا. همان گروه آهنگسازان وظیفه تازه‌ای با عنوان «تولید ضبط موسیقی» گرفته است. یعنی پرودیوسر امروز نیمی هنرمند و نیمی فنی است.

پرودیوسر در سینما چیز دیگری است: در فیلم، پرودیوسر یعنی تهیه‌کننده؛ کسی که بودجه، گروه و برنامه ساخت فیلم را جور می‌کند و کاری با ساختن صدا ندارد. این صفحه درباره پرودیوسر موسیقی است.

استودیو ساده با هدفون، حدود ۱۱۵ میلیون تومان: کارت صدای دو ورودی ارزان ۲۷ میلیون، میکروفون کاندنسر پایه ۲۸٫۶ میلیون، هدفون استودیویی پایه ۲۱٫۲ میلیون، کیبورد میدی ۴۹ کلاویه ۳۳٫۲۵ میلیون و کابل، پاپ فیلتر و پایه میکروفون روی هم ۴٫۷ میلیون تومان.

استودیو میانه با اسپیکر، حدود ۳۵۲ میلیون تومان: کارت صدای دو ورودی معروف ۶۶٫۷۵ میلیون، میکروفون کاندنسر حرفه‌ای حدود ۷۹ میلیون، هدفون استودیویی حرفه‌ای ۵۱٫۷ میلیون، یک جفت اسپیکر مانیتور ۵ اینچ ۹۶ میلیون (هر عدد ۴۸ میلیون)، کیبورد میدی کوچک ۴۸ میلیون و جانبی و چند پنل آکوستیک حدود ۱۱ میلیون تومان.

چند نکته پیش از خرید:

• کامپیوتر جداست. ارزان‌ترین مک‌بوک ایر با ۱۶ گیگابایت حافظه در ۲ آبان ۱۴۰۵ از حدود ۳۲۵ میلیون تومان شروع می‌شد. اگر کامپیوتر داری، با همان شروع کن.
• اسپیکر را آخر بخر. در اتاقی که آکوستیک ندارد، اسپیکر خوب هم صدای دقیقی نمی‌دهد. با هدفون شروع کردن ارزان‌تر و قابل اعتمادتر است.
• نرم‌افزار قانونی دلاری است. ارزان‌ترین نسخه FL Studio در سایت سازنده ۹۹ دلار است و به‌روزرسانی‌های بعدی را بدون هزینه می‌دهد. پرداخت دلاری با کارت بانکی ایرانی ممکن نیست و خرید معمولا از راه واسطه انجام می‌شود.
• دست دوم ارزان‌تر است اما ریسک دارد. کارت صدا و میکروفون کارکرده در همان فروشگاه‌ها پیدا می‌شود؛ پیش از خرید، آن را امتحان کن.

پرودیوسر بیشتر برای هر آهنگ پول می‌گیرد، نه برای هر ماه. پس درآمدش را با چند عدد کنار هم باید سنجید: قیمت هر سفارش، حقوق آگهی‌هایی که تنظیم‌کننده استخدام می‌کنند و حقوق نزدیک‌ترین گروهی که گزارش‌های حقوق اندازه گرفته‌اند.

درآمد تنظیم کننده موسیقی برای هر آهنگ

یک استودیوی تولید موسیقی در فهرست قیمت ۱۴۰۵ خود بیت اختصاصی را ۱۵ میلیون، تنظیم یک آهنگ را ۲۵ میلیون و بسته کامل با ملودی، تنظیم، ضبط وکال و میکس و مستر را ۴۰ میلیون تومان نوشته است؛ نیمی پیش از شروع و نیمی هنگام تحویل. فایل پروژه را هم فقط با هزینه جدا می‌دهد. در آگهی‌های شهریور تا آبان ۱۴۰۵ در دیوار، بیشتر استودیوها ساخت کامل یک آهنگ را ۵ تا ۱۵ میلیون تومان قیمت داده بودند؛ مثلا ۵ و ۷ میلیون در تهران، ۱۰ میلیون در شیراز و ۱۰ و ۱۵ میلیون در مشهد. یک استودیوی تهران تولید کامل همراه گرفتن مجوز را ۲۵ میلیون نوشته بود. میکس و مستر جدا از ۵۰۰ هزار تومان برای رپ تا ۵ میلیون برای پاپ و ضبط ساعتی ۴۰۰ تا ۹۰۰ هزار تومان بود. این عددها قیمت کل کار است و هزینه استودیو، نوازنده و نرم‌افزار از آن کم می‌شود.

یک حساب ساده: با قیمت ۲۵ میلیون برای هر تنظیم، یک سفارش در ماه از حداقل حقوق قانونی بیشتر است. با بسته‌های ۵ تا ۱۵ میلیونی، برای رسیدن به همان حداقل دو تا پنج سفارش کامل در ماه لازم است؛ حساب ما.

حقوق ماهانه در آگهی‌ها و گزارش‌های حقوق

تنها آگهی استخدام تنظیم‌کننده در ۲ آبان ۱۴۰۵، از یک آکادمی خوانندگی در تهران، ۵۰ تا ۶۰ میلیون تومان در ماه پیشنهاد داده بود و گفته بود برای تنظیم‌کننده‌های فعال بیش از ۲۵ پروژه کامل در ماه دارد. گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ گروه جداگانه‌ای برای موسیقی ندارند. نزدیک‌ترین گروه، شاغلان فیلم و سینما از جمله صدابرداران است که در تهران در پایان ۱۴۰۴ میانه ۳۳ میلیون تومان خالص در ماه دریافت کرده‌اند؛ نیمه میانی ۲۷ تا ۴۲ میلیون. همین گروه برای ۱۴۰۵ میانه ۴۸ میلیون تومان درخواست کرده‌اند.

حق انتشار و سهم از پخش

در ایران پرودیوسر بیشتر یک بار پول می‌گیرد و سهمی از پخش بعدی ندارد. طبق ماده ۱۳ قانون حمایت حقوق مولفان (۱۳۴۸)، حقوق مادی اثری که سفارشی ساخته می‌شود تا سی سال مال سفارش‌دهنده است، مگر اینکه کمتر یا محدودتر توافق شود. پس اگر سهمی از درآمد آینده می‌خواهی، باید در قرارداد نوشته شود. ایران عضو کنوانسیون جهانی حق مولف نیست و سرویس‌هایی مثل اسپاتیفای در ایران ارائه نمی‌شوند.

در بازار جهانی، پرودیوسر علاوه بر دستمزد اولیه «پوینت» می‌گیرد: هر پوینت معمولا یک درصد از یک درآمد مشخص ضبط آهنگ است. اینکه آن درآمد دقیقا چیست و پرداخت از کی شروع شود، در قرارداد تعیین می‌شود و ممکن است تا برگشت پیش‌پرداخت‌ها چیزی پرداخت نشود.

چه چیزی درآمد پرودیوسر را بالا می‌برد؟

• آهنگ شنیده‌شده: یک کار موفق قیمت سفارش بعدی را عوض می‌کند.
• چند کار با هم: پرودیوسری که ضبط وکال و میکس هم انجام می‌دهد، کل بسته را می‌فروشد.
• کار برای تبلیغ و تیزر: سفارش شرکت‌ها قراردادی‌تر از سفارش خواننده‌های تازه‌کار است.
• قرارداد مکتوب: مالکیت اثر، نام تو در تیتراژ و فایل‌های تحویلی را پیش از شروع بنویس.