جوشکار صنعتی: جوشکاری CO2 و آرگون چیست، جوشکار لوله چه آزمونی می‌دهد و درآمد چقدر است

در فهرست شهریه ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای استان تهران، جوشکاری برق دیگر «درجه ۱ و ۲» ندارد و بر اساس محل کاربرد سطح‌بندی شده است. سطح‌های E1 و E2 برای اسکلت فولادی، E3 و E4 برای مخازن تحت فشار و E5 و E6 برای لوله‌های تحت فشار است. جوش MAG، یعنی همان CO2، هم سطح‌های M1 تا M6 دارد. چند دوره که مسیر بالا را می‌سازند، با شهریه حضوری:

• پله اول: جوشکاری اسکلت فولادی با SMAW سطح E1، ۲۰۴ ساعت و حدود ۳۷٫۸ میلیون تومان؛ جوشکاری فولاد کربنی با MAG سطح M1 و M2، ۲۱۲ ساعت و حدود ۳۹٫۳ میلیون تومان.
• پله دوم: MAG سطح M3 و M4، ۲۰۴ ساعت و حدود ۳۷٫۸ میلیون تومان؛ جوشکاری فولاد کربنی نازک با TIG، ۲۰۶ ساعت و حدود ۳۸٫۲ میلیون تومان؛ جوشکار فولادهای زنگ‌نزن با TIG، ۳۷۰ ساعت و حدود ۳۹٫۲ میلیون تومان.
• پله سوم: جوشکاری لوله‌های فولادی تحت فشار با SMAW سطح E5، ۲۰۰ ساعت و حدود ۳۷ میلیون تومان و سطح E6، ۱۴۰ ساعت و حدود ۲۵٫۹ میلیون تومان.

شهریه دوره‌های مجازی همین فهرست حدود ۲۰ درصد کمتر است، ولی جوشکاری مهارتی دستی است و ساعت کار با دستگاه جای دیگری جبران نمی‌شود. هزینه الکترود، سیم، گاز و ورق تمرینی هم بخش مهمی از یادگیری است؛ پیش از ثبت‌نام بپرسید آموزشگاه چند ساعت از دوره را به هر نفر دستگاه می‌دهد. بعد از هر دوره، آزمون فنی و حرفه‌ای گواهی مهارت دولتی می‌دهد که در ۶ آگهی از ۱۰۷ آگهی نام برده شده بود؛ برای کارخانه، کیفیت جوش شما در آزمون عملی مهم‌تر از خود برگه است.

در انگلیسی به این شغل Industrial Welder می‌گویند. جوشکار صنعتی در کارخانه قطعه ماشین، شاسی، مخزن، تابلو برق، سازه سوله و تجهیزات صنایع غذایی را جوش می‌دهد، یا در پروژه‌ها اسکلت فلزی و لوله‌های فولادی را به هم وصل می‌کند. ابزار اصلی او دستگاه جوش، سنگ فرز، متر و گونیا و نقشه است. کار او با اندازه و تلرانس سنجیده می‌شود: جوشی که ظاهر خوبی دارد ولی نفوذ کافی ندارد، در کنترل کیفیت رد می‌شود.

در آگهی‌های استخدام تهران دو دنیای جدا دیده می‌شود. در یک سایت آگهی محلی، از ۱۳۰ آگهی جوشکار که ۷ آبان ۱۴۰۵ خواندیم، ۳۷ آگهی در دسته ساختمانی بودند؛ کارهایی مثل در و پنجره آهنی، نرده، لوله آتش‌نشانی و اسکلت ساختمان. ۹۳ آگهی در دسته صنعتی و فنی بودند. در سایت کاریابی، ۷۳ آگهی از ۱۰۷ آگهی از کارخانه‌های تولیدی بود. جوشکار صنعتی بیشتر در همین گروه دوم کار می‌کند: کارخانه با بیمه، ساعت کاری ثابت، سرویس رفت و آمد و ناهار.

یک روز کاری جوشکار صنعتی

• خواندن نقشه: نوع درز، اندازه گلویی جوش، طول هر خط جوش و علامت‌های جوش روی نقشه. ۲۹ آگهی از ۱۰۷ آگهی نقشه‌خوانی را صریح خواسته بودند.
• آماده کردن لبه‌ها: پخ زدن، تمیز کردن زنگ و رنگ و روغن با سنگ، چون آلودگی لبه یکی از دلیل‌های اصلی حفره در جوش است.
• جفت کردن و خال جوش: قطعه‌ها را با فیکسچر یا گیره در جای دقیق نگه می‌دارد و با چند نقطه جوش کوتاه ثابت می‌کند. ۲۳ آگهی مونتاژ را هم جزو کار جوشکار نوشته بودند.
• تنظیم دستگاه و جوش اصلی: شدت جریان، ولتاژ، سرعت سیم یا گاز را برای ضخامت قطعه تنظیم می‌کند و جوش را در یک یا چند پاس می‌زند.
• تمیزکاری و کنترل چشمی: سرباره و پاشش را می‌گیرد، اندازه جوش را می‌سنجد و عیب‌هایی مثل بریدگی کناره، حفره یا ترک را پیدا و تعمیر می‌کند. ۱۷ آگهی سنگ‌زنی و پرداخت جوش را هم خواسته بودند.

این صفحه درباره همین شخص است. اگر می‌خواهید کل رشته جوشکاری، شغل‌های کنار آن و مسیرهای تحصیلی را ببینید، صفحه گروه جوشکاری و ساخت فلزی را بخوانید؛ اینجا روی مهارت‌های جوشکار، آزمون‌ها و پله‌های پیشرفت او تمرکز می‌کنیم.

جوشکاری CO2 همان روشی است که در استانداردها GMAW نام دارد. سیم جوش از یک قرقره به طور پیوسته از داخل تورچ بیرون می‌آید، با قطعه قوس می‌زند و ذوب می‌شود و گاز محافظ دور حوضچه مذاب را می‌گیرد تا هوا به آن نرسد. اگر گاز محافظ فعال باشد، مثل CO2 خالص یا مخلوط آرگون و CO2، به آن MAG می‌گویند و اگر گاز بی‌اثر باشد، مثل آرگون خالص برای آلومینیوم، MIG. در ایران چون بیشتر کارگاه‌ها با گاز CO2 کار می‌کنند، اسم گاز روی خود روش مانده است.

کار جوشکار CO2 در عمل

جوشکار CO2 در خط تولید معمولا یک قطعه را بارها و با سرعت جوش می‌دهد: شاسی تریلر، بدنه یخچال صنعتی، قفسه فلزی، پایه صندلی، قطعه خودرو یا سازه سوله. چون سیم پیوسته است و لازم نیست مثل الکترود هر چند دقیقه عوض شود، سرعت کار بالا است و یاد گرفتن جوش تخت و افقی با آن آسان‌تر از جوش برق است. سختی کار در تنظیم دستگاه است. چهار تنظیمی که جوشکار CO2 باید بداند:

• ولتاژ و سرعت تغذیه سیم: این دو با هم شکل قوس را می‌سازند. سرعت سیم بیشتر یعنی جریان بیشتر و نفوذ عمیق‌تر.
• دبی گاز: گاز کم یا باد کارگاه باعث حفره‌های ریز در جوش می‌شود؛ گاز زیاد هم هدر می‌رود و جریان هوا را آشفته می‌کند.
• فاصله نوک سیم تا قطعه: اگر زیاد شود، جریان افت می‌کند و جوش سرد و کم‌نفوذ می‌شود.
• نوع و قطر سیم: برای فولاد کربنی و ساختمانی سیم ER70S-6 رایج‌ترین است و برای استیل و آلومینیوم سیم‌های جداگانه به کار می‌رود.

عیب رایج تازه‌کارها پاشش زیاد، نفوذ ناکافی و چسبیدن سیم به نازل است. کارفرما جوشکار CO2 را با همین چیزها می‌شناسد: جوش یکنواخت، پاشش کم و سرعت ثابت در تولید انبوه.

جوشکار CO2 در آگهی‌ها

در ۷ آبان ۱۴۰۵، ۵۲ آگهی از ۱۰۷ آگهی سایت کاریابی در متن خود CO2 را نام برده بودند؛ بیش از دو روش دیگر. خیلی از آن‌ها جوش برق را هم کنار آن خواسته بودند، مثل «جوشکار (برق و CO2)». یعنی جوشکار CO2 که جوش الکترود هم بلد است، دست بازتری در انتخاب کار دارد. جستجوهای رایج هم نشان می‌دهد بیشتر مردم استخدام جوشکار CO2 را در تهران، کرج، پرند و اصفهان دنبال می‌کنند.

جوشکاری آرگون نام بازاری روش TIG یا GTAW است. قوس بین یک الکترود تنگستن و قطعه زده می‌شود و تنگستن ذوب نمی‌شود. جوشکار با یک دست تورچ را نگه می‌دارد و با دست دیگر، اگر لازم باشد، سیم پرکننده را جدا به حوضچه می‌رساند و در بیشتر دستگاه‌ها با پدال یا کلید، جریان را کم و زیاد می‌کند. گاز محافظ آرگون با خلوص بالا است. نتیجه جوشی بسیار تمیز، بدون پاشش و با کنترل دقیق حرارت است؛ ولی کار کند است و هماهنگی دو دست و چشم را می‌خواهد.

کجا جوش آرگون لازم است؟

• استیل و صنایع غذایی و دارویی: مخزن شیر، خط لوله آب‌میوه، تجهیزات آشپزخانه صنعتی. ۹ آگهی از ۱۰۷ آگهی استیل را خواسته بودند و یکی از آن‌ها نوشته بود «نصب و لوله کشی استیل جهت صنایع غذایی».
• آلومینیوم: برای آلومینیوم دستگاه با جریان متناوب (AC) لازم است تا لایه اکسید سطح شکسته شود؛ فولاد و استیل با جریان مستقیم (DC) جوش داده می‌شوند.
• ورق نازک و قطعه دقیق: جایی که حرارت زیاد قطعه را تاب می‌دهد یا سوراخ می‌کند.
• پاس ریشه لوله: در لوله‌های حساس، اولین لایه جوش را با آرگون می‌زنند و بقیه را با روش‌های سریع‌تر.

یک مهارت مخصوص جوشکار آرگون «گاز پشت» است: هنگام جوش لوله استیل، داخل لوله را هم با آرگون پر می‌کنند تا پشت جوش در هوا نسوزد و سیاه و ترد نشود. کسی که این کار را درست انجام دهد، برای پروژه‌های صنایع غذایی و پتروشیمی ارزش زیادی دارد.

چرا پیشنهاد حقوق بالاتر است؟

یاد گرفتن آرگون زمان بیشتری می‌برد و جوشکاری که روی استیل نازک و لوله تمیز و بدون عیب جوش بدهد کم است. در ۱۳ آگهی جوشکار آرگون که حقوق نوشته بودند، میانه کف و سقف پیشنهاد ۳۵ تا ۴۵ میلیون تومان بود؛ برای جوشکار CO2 در ۱۹ آگهی، ۳۰ تا ۴۰ میلیون. بالاترین پیشنهاد کل آگهی‌ها هم ۱۰۰ تا ۱۳۰ میلیون تومان، برای یک جوشکار آرگون با پرداخت جوش در البرز بود. ۲۶ آگهی از ۱۰۷ آگهی آرگون را در متن نام برده بودند، از جمله در کنار CO2.

در جوش ورق، قطعه را می‌شود چرخاند تا جوش در راحت‌ترین وضعیت زده شود. در لوله‌کشی نصب‌شده این امکان نیست: لوله ثابت است و جوشکار باید دور آن بچرخد و در یک درز، جوش تخت و عمودی و بالاسری را پشت سر هم بزند. به همین دلیل جوشکار لوله جدا آموزش می‌بیند و جدا آزمون می‌دهد.

چهار وضعیت جوش لوله

• 1G: لوله افقی است و می‌چرخد؛ جوشکار همیشه از بالا جوش می‌دهد. آسان‌ترین وضعیت.
• 2G: لوله عمودی است و جوش دور آن افقی زده می‌شود.
• 5G: لوله افقی و ثابت است؛ جوشکار از بالا تا پایین لوله، تخت و عمودی و بالاسری کار می‌کند.
• 6G: لوله با زاویه ۴۵ درجه ثابت شده است. سخت‌ترین وضعیت است و قبولی در آن معمولا وضعیت‌های دیگر را هم پوشش می‌دهد. برای همین در آگهی‌های پروژه «جوشکار 6G» یعنی جوشکار لوله کامل.

لایه‌های جوش یک درز لوله

درز لوله پخ‌دار است و در چند لایه پر می‌شود: پاس ریشه که از داخل لوله دیده می‌شود و مهم‌ترین لایه است، پاس داغ که ریشه را محکم می‌کند، پاس‌های پرکننده و پاس رویه. ترکیب رایج در لوله فولادی، ریشه با آرگون و بقیه با الکترود است، یا همه با الکترود؛ یکی از آگهی‌های تهران صریح نوشته بود جوشکار لوله با الکترودهای ۶۰۱۰ و ۷۰۱۸ می‌خواهد. ۶۰۱۰ الکترود نفوذی برای ریشه است و ۷۰۱۸ الکترود کم‌هیدروژن برای پرکردن.

آزمون تایید صلاحیت چطور برگزار می‌شود؟

در پروژه‌های نفت، گاز، نیروگاه و مخازن، جوشکار پیش از شروع کار باید روی یک قطعه آزمون، طبق دستورالعمل جوشکاری همان پروژه که WPS نام دارد، جوش بدهد. بعد بازرس جوش را چشمی بررسی می‌کند و نمونه با پرتونگاری یا با بریدن و خم کردن آزمایش می‌شود. اگر قبول شود، برای همان روش، همان گروه فلز و محدوده‌ای از ضخامت و قطر و وضعیت، صلاحیت می‌گیرد؛ نه برای همه کارها. اگر مدتی با آن روش کار نکند، صلاحیت باید تمدید شود. پس جوشکار لوله با یک برگه ثابت کار نمی‌کند؛ هر پروژه آزمون خودش را دارد و کارنامه آزمون‌های قبولی او سابقه واقعی‌اش است.

جوشکار لوله در بازار کار

در سایت کاریابی، ۱۱ آگهی از ۱۰۷ آگهی از لوله و لوله‌کشی حرف زده بودند؛ از لوله استیل صنایع غذایی تا لوله بخار و روغن داغ کارخانه. در سایت آگهی محلی تهران ۱۷ آگهی کلمه لوله را در عنوان داشتند و ۹ آگهی از کار آتش‌نشانی ساختمان بود. کارهای پروژه‌ای بزرگ مثل خطوط لوله نفت و گاز کمتر در آگهی عمومی دیده می‌شوند و بیشتر از راه پیمانکار و معرفی پر می‌شوند؛ فقط ۷ آگهی از ۱۰۷ آگهی از پروژه یا کار در شهرستان حرف زده بودند.

جستجو ۴۶۷ آگهی آورد. ۱۱۷ آگهی در عنوان خود جوش، آرگون یا CO2 داشتند. ۱۰ آگهی که کار اصلی‌شان جوشکاری نبود کنار گذاشته شد: مهندس جوش، ناظر و بازرس، کارشناس کنترل کیفیت، مربی کارگاه، جوشکار لوله پلاستیکی و یک باتری‌ساز. ۱۰۷ آگهی ماند: ۵۹ آگهی با عنوان جوشکار یا جوشکار صنعتی، ۳۳ آگهی جوشکار CO2 و ۱۵ آگهی جوشکار آرگون.

آگهی‌ها چه خواسته بودند؟

• روش جوش: CO2 در ۵۲ آگهی، آرگون در ۲۶ و جوش برق یا الکترود در ۲۵ آگهی.
• مهارت‌های کنار جوش: سابقه کار در ۳۴ آگهی، نقشه‌خوانی در ۲۹، مونتاژ در ۲۳، سازه و اسکلت در ۱۷ و سنگ‌زنی و پرداخت در ۱۷ آگهی.
• مدرک: فقط ۶ آگهی مدرک فنی و حرفه‌ای یا گواهینامه را نام برده بودند و ۱۲ آگهی دیپلم؛ فقط یک آگهی از استانداردهای بین‌المللی جوش نام برده بود. یعنی در کارخانه، مهارتی که در آزمون عملی دیده شود از مدرک مهم‌تر است. دو آگهی صریح نوشته بودند حقوق بعد از آزمون عملی تعیین می‌شود.
• جنسیت و سن: ۹۱ آگهی فقط آقا، ۱۰ آگهی ترجیحا آقا و ۶ آگهی بدون شرط. از ۶۷ آگهی که سقف سن داشتند، رایج‌ترین سقف ۴۰ سال (۲۳ آگهی)، ۴۵ سال (۱۶ آگهی) و ۳۵ سال (۱۲ آگهی) بود.
• مزایا: بیمه تکمیلی در ۵۳ آگهی، ناهار و سرویس رفت و برگشت هر کدام در ۴۹ آگهی، پاداش در ۴۴ و وام در ۴۰ آگهی.
• صنعت: ۷۳ آگهی تولیدی و صنعتی، ۸ آگهی خدمات مهندسی، ۷ آگهی خودرو و ۵ آگهی نفت و گاز و پتروشیمی.

آگهی‌های محلی تهران

در یک سایت آگهی محلی، ۱۳۰ آگهی جوشکار در تهران پیدا شد. شیوه پرداخت در ۵۸ آگهی ماهانه، در ۵۶ آگهی توافقی و در ۱۵ آگهی روزانه بود. ۴۳ آگهی بیمه را «دارد» و ۴۸ آگهی «ندارد» زده بودند و بقیه چیزی ننوشته بودند. ۹۰ آگهی آقا خواسته بودند و ۳۵ آگهی گزینه «فرقی نمی‌کند» را زده بودند. این آگهی‌ها بیشتر از کارگاه‌های کوچک و پیمانکاران ساختمانی است و کار را سریع‌تر ولی با ثبات کمتر می‌دهند.

دریافتی و درخواستی: گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ گروه جداگانه‌ای برای جوشکار ندارند. نزدیک‌ترین گروه «کارگر ماهر و تعمیرکار» است که تکنسین جوشکاری صریحا جزو نمونه شغل‌های آن آمده و سطح سابقه ندارد. میانه دریافتی خالص این گروه در پایان ۱۴۰۴ در تهران ۳۰ میلیون تومان بود، در شهرهای بزرگ ۲۶ و در شهرهای کوچک ۲۹ میلیون. میانه حقوقی که همین افراد برای ۱۴۰۵ می‌خواهند در تهران ۴۴ میلیون است، یعنی حدود ۴۷ درصد بیشتر از دریافتی. این عدد خواسته است، نه حقوق واقعی.

پیشنهاد آگهی‌ها: از ۱۰۷ آگهی سایت کاریابی، ۶۰ آگهی بازه حقوق نوشته بودند و میانه کف و سقف آن‌ها ۳۰ تا ۴۵ میلیون تومان بود. در ۲۵ آگهی استان تهران این میانه ۳۵ تا ۴۵ میلیون بود. کمترین کف ۲۰ میلیون و بالاترین سقف ۱۳۰ میلیون تومان بود. در سایت آگهی محلی تهران، ۳۰ آگهی بازه ماهانه نوشته بودند با میانه ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومان. آگهی‌های روزمزد در متن خود از حدود ۱٫۲ تا ۳ میلیون تومان در روز نوشته بودند و برای شاگرد از یک میلیون تومان.

کار آزاد: یک سایت سفارش خدمات در ۶ آبان ۱۴۰۵ قیمت میانه بازار تهران را برای اجرت ساعتی جوشکار صنعتی ۵۰۰ تا ۸۰۰ هزار تومان، برای جوش CO2 ساعتی ۷۵۰ هزار تا یک میلیون و ۲۵۰ هزار و برای جوش آرگون ساعتی ۸۲۵ هزار تا یک میلیون و ۳۸۰ هزار تومان نوشته بود. این مبلغی است که مشتری می‌پردازد؛ دستگاه، گاز، الکترود، رفت و آمد و روزهای بی‌کاری از آن کم می‌شود.

چه چیزی درآمد جوشکار صنعتی را بالا می‌برد؟

• آرگون روی استیل و آلومینیوم و جوش لوله در وضعیت‌های سخت، چون جوشکار آن کم است.
• آزمون‌های قبولی تایید صلاحیت در پروژه‌ها و توان خواندن دستورالعمل جوشکاری.
• چند روش با هم: آگهی‌هایی که برق و CO2 و آرگون را با هم می‌خواستند، از جوشکار تک‌روشی بیشتر پیشنهاد می‌دادند.
• اضافه‌کار، شیفت و کار در پروژه‌های شهرستان با اقامت و غذا.