پروژه نیروگاه خورشیدی: کار کارشناس توسعه پروژه، مراحل احداث و درآمد

بیشتر کسانی که در آگهی‌ها دیده می‌شوند، کارشناسی برق، صنایع، مکانیک یا انرژی دارند. راه رایج ورود یکی از این سه است: دستیار توسعه یا کارشناس مطالعات در یک شرکت توسعه‌دهنده، کنترل پروژه در یک پیمانکار EPC، یا کار دفتری در یک شرکت مشاور. بعد از یکی دو پروژه کامل، رفتن به سمت مدیر توسعه ممکن می‌شود.

فهرست شهریه ۱۴۰۵ آموزش فنی و حرفه‌ای تهران استاندارد ویژه نیروگاه خورشیدی ندارد، ولی دوره‌های مدیریت پروژه دارد: MSP با ۳۰ ساعت و حدود ۷٫۲ میلیون تومان و PMBOK با ۴۲ ساعت و حدود ۱۰٫۹ میلیون تومان برای آموزش حضوری در آموزشگاه آزاد. دوره‌های خورشیدی را باید در آموزشگاه‌ها و دانشگاه‌ها جست و پیش از ثبت‌نام، سرفصل و پروژه عملی آن را دید.

کارشناس توسعه پروژه کسی است که یک ایده را به پرونده‌ای قابل ساخت تبدیل می‌کند. او طراح اصلی نیروگاه نیست و پنل هم نصب نمی‌کند؛ کارش این است که زمین، مجوز، اتصال به شبکه، قرارداد فروش برق و پول پروژه با هم جور شوند تا پیمانکار بتواند ساخت را شروع کند. در شرکت‌های کوچک همین فرد بعدا برنامه زمانی و هزینه ساخت را هم کنترل می‌کند و تا روز برق‌دار شدن کنار پروژه می‌ماند.

یک هفته کاری معمولی

• پیگیری استعلام زمین در سامانه‌های دولتی و نامه‌نگاری با منابع طبیعی، امور اراضی و شرکت برق منطقه‌ای
• به‌روز کردن جدول هزینه و درآمد پروژه با قیمت تازه پنل، اینورتر، سازه و نرخ ارز
• جلسه با پیمانکار، مشاور یا تامین‌کننده تجهیزات و مقایسه پیشنهادهای قیمت
• نوشتن گزارش پیشرفت برای مدیرعامل، سرمایه‌گذار یا بانک
• سفر کوتاه به محل پروژه برای دیدن زمین، مسیر خط برق و پست نزدیک

کجا کار می‌کند؟

چهار نوع کارفرما بیشترین نیاز را دارند: شرکت‌های توسعه‌دهنده که نیروگاه را برای خودشان می‌سازند و برق می‌فروشند، پیمانکاران EPC که طراحی و خرید و ساخت را با هم بر عهده می‌گیرند، شرکت‌های مشاور که نماینده کارفرما هستند و کارخانه‌هایی که باید بخشی از برق خود را از نیروگاه تجدیدپذیر تامین کنند. در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ یک شرکت سازنده برای بررسی اراضی ملی، کارشناس منابع طبیعی و جغرافیا می‌خواست؛ نشانه اینکه بخش بزرگی از این کار، زمین و مجوز است، نه فقط مهندسی.

عنوان این شغل در آگهی‌ها یکسان نیست. «کارشناس پروژه»، «کارشناس مطالعات و توسعه»، «رئیس پیشبرد طرح‌ها»، «هماهنگ‌کننده پروژه» و «مشاور نماینده کارفرما» همه بخشی از همین کار را توصیف می‌کنند. برای جستجوی آگهی بهتر است چند عنوان را با هم امتحان کنید.

هیئت وزیران در ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ «آیین‌نامه رفع موانع احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر» را تصویب کرد و متن آن اول تیر منتشر شد. چند بند آن مستقیم روی میز کارشناس توسعه پروژه می‌آید:

• یک بار زمین: هر شخص حقیقی یا حقوقی فقط یک بار زمین ملی و دولتی برای نیروگاه می‌گیرد و پیش از آن، اهلیت او و تضمین اجرای پروژه بررسی می‌شود (ماده ۱).
• اجاره، نه مالکیت: زمین در مالکیت دولت می‌ماند و در دوره ساخت، اجاره سالانه آن ۲۰ درصد ارزش معاملاتی یا قیمت منطقه‌ای است (مواد ۲ و ۳).
• پنجره واحد زمین: همه مراحل تغییر کاربری و واگذاری زمین باید از این سامانه بگذرد و مهلت پاسخ هر دستگاه به استعلام دو هفته است (ماده ۵).
• واردات تجهیزات: ثبت سفارش تجهیزات نیروگاه‌های تجدیدپذیر تا سقف ۳۰ هزار مگاوات در اولویت قرار گرفت (ماده ۷).

از فروردین ۱۴۰۵ هم صدور مجوز، قرارداد و اهلیت‌سنجی به استان‌ها سپرده شد و مدیران عامل شرکت‌های برق منطقه‌ای با هماهنگی استانداری‌ها مسئول آن شدند. برای کارخانه‌های داخل شهرک‌های صنعتی، معاون سرمایه‌گذاری ساتبا در تیر ۱۴۰۵ گفت مجوز ساخت نیروگاه، اگر اتصال به شبکه ممکن و مدارک کامل باشد، بیش از دو هفته طول نمی‌کشد. واحدهای یک‌شیفت، دوشیفت و شبانه‌روزی اگر به ترتیب ۴۰، ۶۰ و ۸۰ درصد برق خود را خورشیدی تامین کنند، از محدودیت بار تابستان خارج می‌شوند. همین قاعده بازار تازه‌ای برای کارشناسان پروژه در صنایع باز کرده است.

طرف دیگر ماجرا سخت‌گیری است. معاون برق و انرژی وزارت نیرو در ۲۶ مهر ۱۴۰۵ از سازوکاری برای ابطال مجوزهای اجرانشده و پس گرفتن زمین آن‌ها خبر داد و گفت اطلسی از نقاط مناسب شبکه برای ساخت نیروگاه منتشر می‌شود. یعنی گرفتن مجوز و نگه داشتن آن دیگر کافی نیست و کارفرماها کسی را می‌خواهند که پروژه را تا ساخت جلو ببرد. در ۲ آبان ۱۴۰۵ هم ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور بیش از ۶ هزار مگاوات اعلام شد و برنامه وزارت نیرو رسیدن به ۱۰ هزار مگاوات تا پایان همین سال است.

۲۸ آگهی از ۴۰ آگهی در تهران بود و بقیه در اصفهان، مشهد، کرمان، کاشان، آمل و چند شهر کوچک نزدیک سایت‌ها. ۲۱ آگهی جنسیت را مهم ندانسته بودند، ۱۲ آگهی فقط آقا و ۶ آگهی ترجیحا آقا می‌خواستند و یک آگهی فقط خانم. ۲۵ آگهی پایان خدمت سربازی را شرط گذاشته بودند و ۱۲ آگهی از سفر کاری یا ماموریت به محل پروژه نوشته بودند.

در رشته تحصیلی، مهندسی برق در ۲۸ آگهی، مهندسی صنایع در ۱۷، مهندسی مکانیک در ۱۲، مهندسی انرژی در ۱۱ و مدیریت و بازرگانی در ۷ آگهی آمده بود؛ یعنی این کار فقط مال مهندس انرژی نیست. ۱۹ آگهی در سطح کارشناس، ۷ آگهی کارشناس ارشد و ۱۴ آگهی مدیر میانی بودند. کارفرماها بیشتر پیمانکاران EPC، شرکت‌های توسعه‌دهنده و چند شرکت مشاور بودند.

در همان ۴۰ آگهی، نرم‌افزارها و دانسته‌هایی که بیشتر از همه تکرار شد این‌ها بود:

• اکسل در ۲۶ آگهی؛ برای جدول هزینه و درآمد، صورت‌وضعیت و گزارش.
• MSP در ۲۲ و پریماورا در ۱۶ آگهی؛ برای برنامه زمانی و کنترل پیشرفت.
• آشنایی با EPC در ۱۸ آگهی و قرارداد در ۱۷ آگهی؛ از تنظیم قرارداد با پیمانکار تا پیگیری تعهدها.
• مجوز در ۸ و ساتبا در ۵ آگهی؛ بیشتر در آگهی‌های توسعه و پیشبرد طرح.
• اتوکد در ۸ و PVsyst در ۳ آگهی؛ طراحی کار اصلی این شغل نیست، ولی خواندن نقشه و گزارش تولید لازم است.
• امکان‌سنجی و زبان انگلیسی هر کدام در ۵ آگهی؛ انگلیسی برای خواندن مشخصات تجهیزات و مکاتبه با تامین‌کننده خارجی.

سه مهارتی که در آگهی کمتر نوشته می‌شود

اول، نامه‌نگاری و پیگیری اداری: بخش بزرگی از روز به استعلام و جلسه با دستگاه‌ها می‌گذرد. دوم، مذاکره با پیمانکار و تامین‌کننده، چون اختلاف چند درصد در قیمت پنل، سود پروژه را عوض می‌کند. سوم، نوشتن گزارش کوتاه و روشن برای کسی که مهندس نیست و فقط می‌خواهد بداند پروژه کی برق‌دار می‌شود و چقدر خرج دارد.

مدرک و گواهی

۳۷ آگهی رشته و مقطع نوشته بودند؛ همه دست‌کم کارشناسی خواسته بودند و ۵ آگهی کارشناسی ارشد را هم نام برده بودند. برای مدیریت پروژه، آزمون PMP از ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ برای ساکنان ایران برگزار نمی‌شود؛ گواهی‌های چهارسطحی IPMA از راه انجمن مدیریت پروژه ایران در دسترس است.

گزارش‌های معتبر حقوق، گروه جداگانه‌ای برای توسعه پروژه تجدیدپذیر ندارند. نزدیک‌ترین گروه، مهندسی انرژی در سراسر کشور است که کار این کارشناس هم در آن می‌گنجد. در پایان ۱۴۰۴ میانه دریافتی ماهانه این گروه برای کارشناس ۳۱ میلیون، کارشناس ارشد ۴۱ میلیون و مدیر ۵۸ میلیون تومان بود. عددها خالص‌اند و نمونه سطح مدیر کم است.

همین افراد برای ۱۴۰۵ بیشتر خواسته بودند: میانه حقوق درخواستی کارشناس ۴۵، کارشناس ارشد ۵۹ و مدیر ۸۹ میلیون تومان. در آگهی‌ها، ۱۳ آگهی از ۴۰ آگهی عدد نوشته بودند؛ میانه بازه هفت آگهی سطح کارشناس ۳۵ تا ۴۵ میلیون و چهار آگهی مدیر پروژه ۷۵ تا ۹۵٫۵ میلیون تومان بود. آگهی‌ها نگفته بودند عدد خالص است یا ناخالص. برای مقایسه، کارشناسان گروه مدیریت پروژه و مهندسی صنایع در تهران میانه دریافتی ۳۰ میلیون تومان داشتند.

چیزی که درآمد را بیشتر جابه‌جا می‌کند سابقه یک پروژه کامل از مجوز تا برق‌دار شدن است، بعد تسلط به مدل مالی و قرارداد، و در آخر کار برای سرمایه‌گذارانی که چند پروژه هم‌زمان دارند.