گریمور کیست؟ کار سر صحنه، راه ورود به سینما و تئاتر و درآمد گریمور

هزینه مواد را جدا حساب کن: لاتکس، سیلیکون، چسب پوست، مو برای ریش و کلاه‌گیس و رنگ‌های مخصوص، جدا از شهریه دوره‌اند. پیش از استفاده هر ماده تازه روی پوست بازیگر، آن را روی تکه کوچکی از پوست امتحان کن تا حساسیت پیش از روز فیلمبرداری معلوم شود.

گریمور، یا به فارسی چهره‌پرداز، مسئول ظاهر صورت و موی بازیگران در فیلم، سریال، تئاتر و تبلیغات است. واژه گریمور را خود فارسی‌زبانان از گریم ساخته‌اند و فرهنگستان برای همین کار «چهره‌پرداز» را گذاشته است؛ در انگلیسی به او Makeup Artist می‌گویند. فرق اصلی او با آرایشگر سالن در هدف کار است: آرایشگر چهره یک آدم واقعی را زیباتر می‌کند و گریمور چهره بازیگر را شبیه آدم دیگری می‌کند؛ کسی که شاید بیست سال پیرتر است، در جنگ زخمی شده، در قرن سیزدهم زندگی می‌کند یا اصلا انسان نیست.

برای همین، کار گریمور از خواندن فیلمنامه شروع می‌شود، نه از جعبه لوازم. او باید بداند شخصیت در هر صحنه کجاست، چند روز گذشته، خسته است یا بیمار، و این تغییرها را روی صورت بازیگر نشان بدهد. طبقه‌بندی رسمی مشاغل آمریکا برای گریمور نمایش و فیلم ۲۲ وظیفه آورده است. مهم‌ترین‌هایش این‌هاست: تحلیل فیلمنامه برای پیدا کردن اتفاق‌هایی که ظاهر هر شخصیت را عوض می‌کنند، نوشتن برگه گریم و عکس گرفتن از هر چهره تا بشود آن را دقیق تکرار کرد، بررسی نوع پوست بازیگر تا مواد به آن آسیب نزنند، و ترمیم گریم در طول کار به خاطر تغییر نور.

گریمور کیست و در گروه گریم چه کسانی کار می‌کنند؟

در یک فیلم یا سریال بزرگ، گریم کار یک نفر نیست. طراح چهره‌پردازی با کارگردان طرح چهره هر نقش را می‌ریزد و بر کار بقیه نظارت می‌کند. چهره‌پرداز طرح را روی بازیگر اجرا می‌کند. موآرا فقط مسئول موی بازیگر است. دستیار گریم وسایل را آماده می‌کند، گریم بازیگران فرعی و سیاهی‌لشکر را انجام می‌دهد و بین برداشت‌ها گریم را ترمیم می‌کند. بیشتر کسانی که امروز طراح گریم‌اند، کار را از همین دستیاری شروع کرده‌اند.

گریمور کودک و گریمور عروس همان گریمور سینما نیستند

واژه گریم در بازار کار ایران سه معنای متفاوت دارد و همین، جستجوی کار را گیج‌کننده می‌کند. ما ۲۲ آگهی آموزشی دیوار در تهران، مشهد، اصفهان و شیراز را خواندیم که گریم در عنوانشان بود، بیشتر از مرداد تا مهر ۱۴۰۵: ۱۱ آگهی درباره آرایش عروس و سالن بود، ۶ آگهی درباره نقاشی روی صورت بچه‌ها برای جشن تولد و خانه بازی، و فقط ۵ آگهی درباره گریم سینما و تئاتر. پس وقتی آگهی «گریمور کودک» یا «گریم عروس» می‌بینی، کار با چهره‌پردازی سر صحنه فیلم فرق دارد. اگر آرایش عروس برایت جذاب‌تر است، صفحه آرایشگر عروس را بخوان.

در همان دسته فیلم و سینما، ۵۷ آگهی فیلمبردار و عکاس، ۲۷ آگهی بازیگر، مجری و گوینده و ۳۳ آگهی نقش‌های دیگر بود و هیچ آگهی گریمور نبود. جستجوی خود واژه گریمور در همان سایت هم آگهی‌ای نداشت و جستجوی چهره‌پرداز فقط آگهی تولید محتوا و فروش آورد. در دیوار، با جستجوی گریمور، گریم و چهره‌پرداز در تهران، کرج، مشهد، اصفهان، تبریز، شیراز، اهواز و قم فقط سه آگهی پیدا شد: یک خانه بازی در کرج که گریمور کودک خانم را درصدی می‌خواست، و دو آموزشگاه که زیر عنوان «آموزش و استخدام» در واقع دوره می‌فروختند.

این صفر به این معنی نیست که گریمور کار ندارد؛ یعنی کار این شغل از راه آگهی پیدا نمی‌شود. گروه گریم هر فیلم را طراح گریم همان فیلم می‌چیند و او بیشتر کسانی را می‌آورد که قبلا با آن‌ها کار کرده یا همکارانش معرفی کرده‌اند. پس استخدام گریمور سینما در عمل یعنی دیده شدن: نمونه کار، نام در تیتراژ کارهای قبلی و آشنایی با تهیه‌کننده‌ها و طراحان گریم. آگهی‌هایی که با عنوان استخدام گریمور در جستجو می‌آیند، اغلب صفحه‌های جمع‌کننده آگهی بدون آگهی واقعی یا تبلیغ دوره‌اند.

راه ورود به گریم سینما در ایران بیشتر از دوره، تمرین و شاگردی می‌گذرد تا از دانشگاه. مسیر معمول شش قدم دارد:

• دوره پایه: شناخت پوست، رنگ، نور و ابزار. استاندارد رسمی گریمور سینما و تئاتر و تلویزیون ۹۵ ساعت است و سقف شهریه حضوری آن در آموزشگاه‌های آزاد تهران در ۱۴۰۵ حدود ۱۲٫۸ میلیون تومان است. کسی که از آرایشگری می‌آید، بخشی از این پایه را دارد.
• گریم شخصیت و افکت: چهار دوره ۳۰ ساعته پیرسازی، جوان‌سازی، گریم اکسپرسیون چهره و ساختن جای زخم و سوختگی، روی هم ۱۲۰ ساعت و هر کدام حدود ۳٫۳ میلیون تومان. ریش و موی مصنوعی و قالب‌گیری بعدتر اضافه می‌شوند.
• نمونه کار: عکس‌های واضح پیش و پس از گریم، زیر نور و از نزدیک. یک چهره پیر یا یک زخم واقعی‌نما در نمونه کار، از هر گواهی گویاتر است. از همان اولین دوره، کارهایت را ثبت کن.
• تئاتر، فیلم کوتاه و تبلیغات: این پروژه‌ها کم‌هزینه‌اند و تازه‌کار را می‌پذیرند؛ همین‌جا اولین بار نامت در تیتراژ می‌آید و با گروه‌های فیلمسازی آشنا می‌شوی.
• دستیاری یک طراح گریم: چند پروژه کنار یک طراح باتجربه، هم فن کار را کامل می‌کند و هم راه پروژه بعدی را باز می‌کند، چون کار سینما و سریال بیشتر از راه معرفی است.
• چهره‌پرداز و بعد طراح گریم: با چند کار جدی می‌شود چهره‌پرداز یک پروژه بود و بعد طراحی گریم کل یک فیلم را به عهده گرفت.

طراحان گریم شناخته‌شده از کجا شروع کردند؟

جشنواره فیلم فجر از دوره هفتم، در سال ۱۳۶۷، جایزه جداگانه بهترین چهره‌پردازی دارد و اولین سیمرغ آن را جلال‌الدین معیریان برد. عبدالله اسکندری، که چند بار همین جایزه را گرفته، کار را در سال ۱۳۵۱ زیر نظر استادش در تلویزیون شروع کرد؛ یعنی همان مسیر دستیاری. رکورد این جایزه با شش سیمرغ دست سعید ملکان است، و گریمورهای زن هم آن را برده‌اند؛ برای نمونه در سال ۱۳۹۳. فهرست برندگان نشان می‌دهد اسم‌های این حرفه کم‌اند و سال‌ها تکرار می‌شوند؛ ورود به این جمع کوچک زمان می‌برد.

گزارش‌های معتبر حقوق، گریمورها را با بازیگر، کارگردان، تصویربردار، صدابردار، تدوینگر و مجری در یک گروه به نام مشاغل حوزه فیلم و سینما آورده‌اند. این گروه ۱۲۷ پاسخ‌دهنده داشت و سابقه را از هم جدا نکرده است، پس عدد زیر میانگین کل این شغل‌هاست، نه عدد اختصاصی گریمور. در تهران، میانه درآمد دریافتی این گروه در پایان ۱۴۰۴، ۳۳ میلیون تومان خالص در ماه بود و نیمه میانی بین ۲۷ تا ۴۲ میلیون. همین افراد برای ۱۴۰۵ میانه ۴۸ میلیون تومان درخواست کرده بودند؛ یعنی ۴۵ درصد بیشتر از دریافتی‌شان.

این عدد ماهانه است، ولی کار گریم معمولا ماهانه نیست. گریمور سینما و سریال قرارداد پروژه‌ای می‌بندد: چند هفته یا چند ماه کار فشرده سر صحنه و بعد فاصله تا پروژه بعدی. پس درآمد سال به تعداد پروژه‌ها بستگی دارد، نه به یک حقوق ثابت. دستمزد هر پروژه را تهیه‌کننده و گریمور با هم توافق می‌کنند و به سابقه و نام گریمور بستگی دارد. عدد قابل اتکایی برای دستمزد یک پروژه منتشر نشده است و ما عددی از خودمان نمی‌سازیم.

یک نکته را هم از خود اهل این کار بشنو: اولین برنده سیمرغ چهره‌پردازی در سال ۱۳۹۲ گفته بود دستمزد گریم در سینمای ایران بسیار پایین است و گاهی برای گرفتن آن باید مدت‌ها پیگیری کرد. حرفی قدیمی است، ولی یک درس همیشگی دارد: پیش از شروع هر پروژه، مبلغ، زمان پرداخت و هزینه مواد را کتبی کن.

درامد گریمور در شهرهای دیگر

در شهرهای بزرگ غیر از تهران، میانه دریافتی همین گروه ۲۶ میلیون تومان بود و درخواستی ۳۷ میلیون. برای شهرهای کوچک‌تر ۲۹ میلیون دریافتی آمده، ولی گزارش اطمینان این عدد را پایین دانسته است. کار تصویری بیرون از تهران کمتر است: ۶۰ درصد آگهی‌های دسته فیلم و سینما در استان تهران بود. گریمورهای شهرهای دیگر بیشتر در تئاتر، تبلیغات محلی یا کنار آن در سالن کار می‌کنند.