طراح بازی (گیم دیزاینر): چه کاری می‌کند، چطور استخدام می‌شود و درآمدش چقدر است

ترتیب این مسیر از آگهی‌ها می‌آید: اول باید بتوانی یک بازی کوچک را از ایده تا نمونه تست‌شده ببری، بعد مرحله و اقتصاد را دقیق کنی، و در آخر با داده بازیکن‌های واقعی تصمیم بگیری.

دوره رسمی جداگانه‌ای برای طراحی بازی در فهرست استانداردهای فنی و حرفه‌ای تهران در ۱۴۰۵ پیدا نکردیم. نزدیک‌ترین دوره رسمی، بازی‌سازی مقدماتی با یونیتی است که بیشتر برنامه‌نویسی است. دوره‌های خصوصی طراحی بازی بیشتر کارگاه آنلاین‌اند؛ مثلا یک کارگاه مقدماتی ۱۰ جلسه یک ساعت و نیمه با تمرین، به قیمت ۱ میلیون تومان در آبان ۱۴۰۵. دوره خوب تمرین هفتگی و نقد کار دارد و در پایان یک نمونه قابل بازی از تو می‌گیرد؛ دیدن ویدیو بدون ساختن بازی کافی نیست.

رشته دانشگاهی بازی‌سازی و کاردانی‌های طراحی بازی را در صفحه بازی سازی آورده‌ایم. برای این شغل مدرک شرط نیست؛ هیچ‌کدام از چهار آگهی آبان مدرک خاصی نخواسته بود.

طراح بازی به این سوال جواب می‌دهد: بازیکن در هر لحظه چه کاری می‌کند و چرا دوست دارد ادامه دهد؟ جواب او مجموعه‌ای از قانون است. بازیکن چه حرکتی می‌تواند بکند، چه چیزی برنده می‌شود، کجا می‌بازد، چه جایزه‌ای می‌گیرد و بعد از ده دقیقه یا ده روز چه چیز تازه‌ای باز می‌شود.

به این قانون‌ها «مکانیک» می‌گویند و به کاری که بازیکن بارها تکرار می‌کند «حلقه اصلی بازی» (Core Loop). در یک بازی حدس کلمه، حلقه این است: حرف‌ها را وصل کن، کلمه بساز، سکه بگیر، مرحله بعد. اگر این حلقه خسته‌کننده باشد، هیچ گرافیک و کدی بازی را نجات نمی‌دهد. به همین دلیل طراح از روز اول پروژه تا بعد از انتشار در تیم می‌ماند.

یک روز کاری گیم دیزاینر

• نوشتن یا اصلاح بخشی از سند طراحی بازی، مثلا قانون یک حالت تازه یا جدول جایزه‌ها
• ساختن یا بازی کردن نمونه اولیه، گاهی روی کاغذ و گاهی در موتور بازی
• جلسه با برنامه‌نویس و هنرمند برای اینکه طرح قابل ساختن باشد
• نگاه کردن به بازی چند نفر و یادداشت جاهایی که گیر کردند یا حوصله‌شان سر رفت
• در بازی منتشرشده: خواندن داده رفتار بازیکن‌ها و پیشنهاد تغییر

طراح بازی به انگلیسی Game Designer است و در فارسی همان «گیم دیزاینر» هم رایج است. این عنوان را نباید با طراح گرافیک بازی یا طراح کاراکتر یکی دانست. آن‌ها تصویر می‌سازند؛ طراح بازی قانون و تجربه را می‌سازد.

طراحی سیستم و مکانیک

طراح سیستم قانون‌های کلی را می‌سازد: امتیاز، سطح و تجربه (XP)، ماموریت، نشان و جدول رده‌بندی. یکی از آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ دقیقا همین فهرست را خواسته بود و نوشته بود دنبال کسی است که مشخص کند کاربر از کجا وارد می‌شود، چرا ادامه می‌دهد و چه چیزی او را به بازی برمی‌گرداند.

طراحی مرحله (Level Design)

طراح مرحله نقشه، چیدمان و منحنی سختی را می‌سازد. مرحله خوب چیزی را بدون توضیح به بازیکن یاد می‌دهد و بعد همان را امتحان می‌کند. در بازی‌های پازل موبایل، که در ایران زیاد ساخته می‌شوند، صدها مرحله باید طوری چیده شوند که بازیکن نه زود خسته شود و نه زود رها کند.

اقتصاد و بالانس بازی

سکه، الماس، قیمت راهنما، جایزه روزانه و سرعت پیشرفت، اقتصاد بازی را می‌سازند. طراح اقتصاد با جدول و شبیه‌سازی می‌سنجد که بازیکن معمولی در چند روز به کجا می‌رسد و کجا احتمالا برای خرید درون بازی پول می‌دهد. یک آگهی اصفهان آشنایی با Machinations یا ابزار مشابه را برای شبیه‌سازی اقتصاد ضروری دانسته بود.

روایت و تجربه کاربری

طراح روایت داستان، شخصیت و گفت‌وگوها را در خدمت بازی می‌نویسد. تجربه کاربری بازی هم به منوها، آموزش اول بازی (Onboarding) و اینکه بازیکن بدون گیج شدن بفهمد چه کند مربوط است.

سند طراحی بازی یا GDD نوشته‌ای است که همه تیم از روی آن کار می‌کنند. دو آگهی از چهار آگهی طراح بازی آبان ۱۴۰۵ نوشتن و به‌روز کردن آن را جزو وظیفه‌ها آورده بودند. سند خوب بلند نیست؛ روشن است و با تغییر بازی تغییر می‌کند.

یک GDD معمولا این بخش‌ها را دارد

• یک صفحه معرفی: بازی برای چه کسی است و چه حسی باید بدهد
• حلقه اصلی بازی و قانون‌ها، با شکل ساده
• سیستم پیشرفت: سطح، باز شدن محتوا، ماموریت‌ها
• جدول اقتصاد: منبع و مصرف هر سکه یا جایزه
• فهرست مرحله‌ها و منحنی سختی
• رابط کاربری و آموزش اول بازی
• چیزهایی که هنوز تصمیم نگرفته‌اید

نمونه اولیه، پیش از هر کد

طراح ایده را زود و ارزان امتحان می‌کند. نمونه کاغذی با کارت و تاس یا یک صحنه خاکستری در موتور بازی، بدون گرافیک نهایی، کافی است تا معلوم شود حلقه اصلی سرگرم‌کننده هست یا نه. بعد چند نفر بازی می‌کنند و طراح فقط نگاه می‌کند و می‌نویسد؛ مثلا ده مرحله روی کاغذ که پنج نفر بازی کنند و جاهایی که گیر کردند یادداشت شود. این کار را تست بازی (Playtest) می‌گویند و یکی از آگهی‌ها تجربه آن را امتیاز دانسته بود.

برای ساختن نمونه دیجیتال لازم نیست برنامه‌نویس حرفه‌ای باشی. آشنایی مقدماتی با Unity در یک آگهی جزو شرط‌ها بود و در آگهی دیگر امتیاز. ابزارهای ساده‌تر مثل Construct هم برای نمونه‌سازی به کار می‌روند.

این چهار آگهی چهار جور کار بودند:

• یک استودیوی بازی موبایل در اصفهان: مکانیک، اقتصاد و بالانس، طراحی مرحله و GDD، با ۳۵ تا ۴۰ میلیون تومان
• یک شرکت مالی در یزد: طراحی بازی و بازی‌وارسازی (Gamification) برای محصولش، با ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومان، سقف سن ۴۰ سال
• یک شرکت در تهران: بازی رومیزی و بازی‌وارسازی سازمانی، حداقل ۳ سال سابقه و ارسال نمونه‌کار الزامی، بدون عدد حقوق
• یک اپلیکیشن بازی‌های گروهی در تهران: پیدا کردن، تست و بازطراحی بازی‌های دورهمی، حداقل ۲ سال سابقه، دورکاری، ۳۰ تا ۴۰ میلیون تومان

در هر چهار آگهی طراحی مکانیک و قانون بازی آمده بود و هر چهار تا از نمونه‌کار حرف زده بودند. اقتصاد و بالانس در ۳ آگهی، طراحی مرحله در ۲، سند GDD در ۲، بازی‌وارسازی در ۲ و بازی رومیزی و گروهی در ۲ آگهی آمده بود. شهرها: تهران ۲، اصفهان ۱ و یزد ۱. هیچ‌کدام شرط جنسیت یا پایان خدمت نداشت و یکی دورکاری را می‌پذیرفت.

در سایت آگهی محلی هم در تهران، مشهد و اصفهان با سه عبارت طراح بازی، گیم دیزاینر و game designer گشتیم: از ۱۹۷ آگهی، صفر آگهی استخدام طراح بازی بود. تنها آگهی مرتبط را یک کارجو گذاشته بود که طراحی سیستم مبارزه را به تیم‌های بازی‌سازی پیشنهاد می‌داد.

نتیجه برای کسی که می‌خواهد طراح بازی شود روشن است: آگهی طراح بازی کم است، برای تازه‌کار نیست و نیمی از آن بیرون از بازی ویدیویی است. بیشتر طراح‌های تازه از راه یک تیم کوچک، یک نقش نزدیک در استودیو یا پروژه‌های خودشان وارد می‌شوند.

استودیوهای بازی موبایل

صنعت بازی ایران بیشتر روی موبایل است. متولی رسمی بازی در خرداد ۱۴۰۴ گفته بود بیش از ۱۰۰ شرکت و تیم بازی‌سازی فعال در کشور هست، اصفهان بعد از تهران بیشترین تیم را دارد و ساخت بازی کنسولی تقریبا وجود ندارد. برای طراح این یعنی بیشتر کار روی بازی‌های کوتاه و پازل، مرحله‌های زیاد، اقتصاد سکه و خرید درون بازی و تغییرهای بعد از انتشار است. در این بازی‌ها طراح کمتر داستان بلند می‌نویسد و بیشتر با جدول، داده و تست سروکار دارد.

بازی رومیزی و بازی‌های گروهی

طراحی بازی فقط دیجیتال نیست. دو آگهی از چهار آگهی آبان برای بازی رومیزی، کارتی و دورهمی بود و در جست‌وجوهای مردم هم طراح بازی رومیزی و استخدام طراح بازی فکری دیده می‌شود. اصول کار یکی است: قانون، تعادل، تعامل بازیکن‌ها و تست با آدم واقعی. بازی رومیزی برای شروع ارزان‌تر است، چون فقط کاغذ و کارت لازم دارد.

بازی‌وارسازی در شرکت‌های دیگر

شرکت‌های مالی، آموزشی و فروشگاهی از مکانیک بازی برای نگه داشتن کاربر استفاده می‌کنند: امتیاز، ماموریت، نشان و جایزه. یک شرکت مالی یزدی برای همین طراح بازی می‌خواست و یک آگهی مدیریت کمپین اپلیکیشن در تهران هم تجربه طراحی ماموریت و بازی‌وارسازی را خواسته بود. این راه برای طراحی که بازار کوچک بازی نگرانش می‌کند، در دوم است.

کار پروژه‌ای و تیم‌های کوچک

بخشی از کار طراحی بازی پروژه‌ای است: نوشتن سند یا طراحی مرحله برای تیمی که طراح تمام‌وقت ندارد. این کارها قرارداد و بیمه ثابت ندارند و درآمدشان به پروژه بستگی دارد.

گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ گروهی برای طراحی بازی ندارند. نزدیک‌ترین گروه‌ها یا برنامه‌نویسی‌اند یا طراحی رابط کاربری، که کار دیگری است: یکی کد می‌نویسد و دیگری صفحه و دکمه طراحی می‌کند. عدد آن‌ها را برای طراح بازی نمی‌آوریم، چون ممکن است گمراه‌کننده باشد. تنها عدد مستقیم، پیشنهاد خود آگهی‌هاست.

سه آگهی طراح بازی در آبان ۱۴۰۵ ماهانه ۳۰ تا ۴۰، ۳۰ تا ۵۰ و ۳۵ تا ۴۰ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند. این عددها پیشنهاد کارفرماست، نه دریافتی قطعی، و نمی‌گویند خالص است یا ناخالص. هر سه برای نیروی باتجربه بودند؛ برای تازه‌کار آگهی‌ای با عدد پیدا نکردیم.

چه چیزی درآمد طراح بازی را بالا می‌برد؟

• تجربه اقتصاد بازی و لایو آپس در یک بازی منتشرشده، چون مستقیم به فروش درون بازی وصل است
• کار در شرکت‌های بزرگ‌تر یا بازی‌وارسازی برای شرکت‌های غیربازی
• نمونه‌کاری که عدد دارد: چند درصد بازیکن‌ها مرحله را تمام کردند، بعد از تغییر تو چه شد
• توانایی ساختن نمونه دیجیتال بدون کمک برنامه‌نویس