راهنمای شغل · آبان ۱۴۰۵

باستان شناس کیست؟ کار روزانه، راه استخدام و حقوق کارشناس میراث فرهنگی

شغل
از گروه شغلی مدیریت فرهنگی و میراث · خانواده‌ی اقتصاد، سیاست و فرهنگ
ورود به این مسیر معمولاً مدرک دانشگاهی مرتبط می‌خواهد (مدیریت فرهنگی، مرمت، باستان‌شناسی، هنر)؛ مهارت‌های تکمیلی‌اش را بیرون از دانشگاه هم می‌شود آموخت.

باستان شناس کیست؟ پژوهشگری است که از روی خاک، سفال، استخوان و لایه‌های زمین زندگی مردم گذشته را بازسازی می‌کند و کارشناس میراث فرهنگی همان دانش را در اداره به کار می‌برد تا آثار تاریخی ثبت و حفظ شوند. این صفحه نشان می‌دهد این دو نقش هر روز چه می‌کنند، از کدام در استخدام می‌شوند و در ۱۴۰۵ چقدر درآمد دارند.

۱۷۴ مجوز
کاوش و بررسی باستان‌شناسی در سال ۱۴۰۳
۴۰ تا ۴۵ هزار
اثر ثبت ملی شده تا مهر ۱۴۰۵، از بیش از یک میلیون اثر
۳۰ میلیون
تومان، میانه حقوق دریافتی پژوهشگران در پایان ۱۴۰۴

مسیر کارشناس میراث فرهنگی شدن در سه سطح

از دانشجو تا سرپرست هیئت

روی هر ایستگاه جاده بزن تا آن دوره را ببینی.

تازه نفسماهرسوپرحرفه‌ای
۱. تاریخ هنرتازه نفسصفحه‌ی کامل این دوره

کل این مسیر را کجا بخوانم؟

در حال بارگذاری…

فقط چند دوره را می‌خواهی؟ روی هر ایستگاه جاده بزن و «صفحه‌ی کامل این دوره» را باز کن؛ آموزشگاه‌های همان یک دوره آنجا هستند.

  1. ۱

    تازه‌نفس

    تاریخ هنر و معماری ایرانی، آشنایی با مرمت بناها، قوانین میراث فرهنگی و نقشه‌برداری مقدماتی؛ کنار آن اولین کاوش آموزشی دانشگاه.

  2. ۲

    ماهر

    ساختن پرونده ثبت آثار، باستان‌شناسی میدانی در هیئت‌ها، فتوگرامتری و کار با نرم‌افزارهای GIS برای نقشه محوطه و حریم.

  3. ۳

    سوپرحرفه‌ای

    آشنایی با پرونده‌های ثبت جهانی و مدیریت محوطه‌های میراث جهانی، روش تحقیق و انتشار، و پیوند میراث با گردشگری.

این سه سطح، نقشه آموزشی است، نه جدول زمانی. کسی که در اداره کار می‌کند بیشتر روی ثبت و حریم عمیق می‌شود و کسی که در هیئت‌ها می‌ماند روی یک دوره تاریخی و روش‌های آزمایشگاهی. دوره‌های هر سطح در بلوک آموزشگاه‌های همین صفحه آمده است.

باستان شناس کیست و کارشناس میراث فرهنگی چه می‌کند؟

باستان شناس کسی است که گذشته را از روی چیزهایی که مانده می‌خواند: تکه سفال، ته‌مانده اجاق، استخوان جانور، دیوار فروریخته و حتی رنگ خاک. او با این شواهد می‌پرسد مردم یک محوطه کی آنجا زندگی کرده‌اند، چه می‌خوردند، با چه کسانی داد و ستد داشتند و چرا رفتند. جواب این سوال‌ها در گزارش علمی نوشته می‌شود، نه در یک کشف هیجان‌انگیز.

در ساختار اداری ایران دو عنوان شغلی جدا وجود دارد. در فهرست مشاغل اختصاصی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی که بر پایه ماده ۷۰ قانون مدیریت خدمات کشوری تعیین شده، «باستان‌شناس» و «کارشناس میراث فرهنگی» دو شغل مستقل‌اند و کنار آن‌ها موزه‌دار، کارشناس حفاظت و مرمت، کارشناس امنیت میراث، مراقب آثار و امین اموال تاریخی هم هست. تعریف رسمی کارشناس میراث فرهنگی این است: مطالعه، پژوهش، برنامه‌ریزی و نظارت درباره میراث فرهنگی و تاریخی و انجام کارهای لازم برای ثبت ملی و بین‌المللی آثار منقول، غیرمنقول، طبیعی و ناملموس.

فرق دو نقش در یک جمله

  • باستان شناس در هیئت کاوش یا بررسی کار می‌کند، داده جمع می‌کند و تفسیر می‌کند؛ کارش با پژوهشگاه، دانشگاه یا پروژه‌های عمرانی گره خورده است.
  • کارشناس میراث فرهنگی در اداره کل استان یا اداره شهرستان کار می‌کند؛ پرونده ثبت می‌سازد، به استعلام ساخت‌وساز جواب می‌دهد و بر آثار ثبت‌شده نظارت می‌کند.

خیلی از کارشناسان میراث خودشان دانش‌آموخته باستان‌شناسی‌اند و در فصل کاوش به هیئت‌ها می‌پیوندند، پس مرز این دو نقش در عمل باریک است. آنچه هر دو را از تاریخ‌دان جدا می‌کند منبع کارشان است: تاریخ‌دان بیشتر با متن کار می‌کند و باستان شناس با شیء و لایه خاک.

یک فصل کاوش از نزدیک: از مجوز تا گزارش

کاوش فقط چند هفته از سال است، ولی همه کارهای دیگر به آن وصل است. این مراحل از یک کاوش واقعی در ۱۴۰۵ گرفته شده است:

  1. ۱

    طرح پژوهشی و مجوز

    پیش از رفتن

    سرپرست هیئت سوال پژوهش، روش و برنامه حفاظت بعد از کاوش را می‌نویسد و مجوز می‌گیرد. از ۱۳۹۴ صدور هر مجوز مطالعات باستان‌شناسی فقط با رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری است و واحدهای استانی اجازه صدور ندارند.

  2. ۲

    شبکه‌بندی و باز کردن ترانشه

    روز اول

    محوطه نقشه‌برداری و شبکه‌بندی می‌شود و ترانشه با اندازه مشخص باز می‌شود. در فصل سوم کاوش آموزشی دانشگاه لرستان در تپه قلا زکه خرم‌آباد، که آبان ۱۴۰۵ گزارش شد، کار در یک ترانشه پنج در پنج متری انجام شد.

  3. ۳

    لایه به لایه پایین رفتن

    روزهای کاوش

    خاک با بیلچه و برس برداشته می‌شود و هر لایه جدا ثبت، عکاسی و طراحی می‌شود. در همان کاوش عمق پایانی ۱۵۵ سانتی‌متر بود و یک متر بالایی آن لایه‌های آشفته بود؛ لایه‌های دست‌نخورده فرهنگی فقط در نیمه شمالی ترانشه پیدا شد.

  4. ۴

    شستن، شماره زدن و ثبت یافته‌ها

    هر عصر

    یافته‌ها، مثل دست‌ابزار سنگی، استخوان جانور، ابزار استخوانی و توکن گلی، کیسه‌بندی و شماره‌گذاری می‌شوند. هیچ یافته‌ای مال هیئت نیست و همه به میراث فرهنگی تحویل داده می‌شود.

  5. ۵

    آزمایشگاه و تاریخ‌گذاری

    بعد از فصل

    نمونه‌ها برای آزمایش، مثل کربن ۱۴، فرستاده می‌شوند. هیئت لرستان از روی نبود سفال، لایه‌ها را به دوره نوسنگی بی‌سفال و احتمالا نیمه اول هزاره هشتم پیش از میلاد نسبت داد و تاریخ دقیق را به جواب آزمایش سپرد.

  6. ۶

    گزارش و انتشار

    ماه‌های بعد

    گزارش فصل با نقشه‌ها، طراحی‌ها و فهرست یافته‌ها به پژوهشگاه داده می‌شود. بیشتر وقت یک باستان شناس، پشت میز و در آزمایشگاه صرف همین کار می‌شود.

باستان شناس دنبال شیء قیمتی نیست؛ اطلاعات هر لایه برایش مهم‌تر از ارزش مالی یافته است.

وظایف کارشناس میراث فرهنگی در اداره شهرستان

کارشناس میراث در اداره کل استان یا اداره شهرستان این کارها را انجام می‌دهد:

جواب دادن به استعلام ساخت‌وساز

وقتی کسی در نزدیکی یک اثر ثبت‌شده یا در بافت تاریخی می‌خواهد بسازد یا تخریب کند، شهرداری از میراث استعلام می‌گیرد. کارشناس نقشه و ضوابط حریم را بررسی می‌کند و گاهی برای جواب دادن گمانه‌زنی لازم است.

ساختن پرونده ثبت ملی

برای هر اثر تازه پرونده‌ای با تاریخچه، عکس، نقشه، وضعیت مالکیت و ارزش‌های اثر آماده می‌شود و به شورای ثبت می‌رود. در مهر ۱۴۰۵ کارشناسان اداره کل خوزستان بیش از ۷۰ پرونده اثر غیرمنقول برای بررسی فرستاده بودند.

پیشنهاد عرصه و حریم

مرز خود اثر و محدوده‌ای که دورش باید با قاعده ساخته شود تعیین می‌شود. این کار پایه همه استعلام‌های بعدی است و بدون آن اثر در برابر ساخت‌وساز بی‌دفاع می‌ماند.

بازدید و نظارت

بازدید از بناها و محوطه‌های ثبت‌شده، گزارش آسیب، پیگیری مرمت‌ها و هماهنگی با یگان حفاظت میراث در موارد حفاری غیرمجاز بخش ثابت کار است.

کار با مردم و گردشگری

در شهرستان‌های کوچک یک کارشناس معمولا چند کار را با هم دارد: معرفی آثار، همکاری با برنامه‌های گردشگری و جواب دادن به مالکان خانه‌های تاریخی.

پشت میز، نه همیشه در محوطه

بخش بزرگ کار اداری، نامه، گزارش و جلسه است. کسی که فقط کار میدانی را دوست دارد، باید این را پیش از انتخاب بداند.

ثبت آثار ملی: کار بزرگی که هنوز نیمه‌کاره است

بیش از ۱ میلیون
اثر تاریخی در کشور
مهر ۱۴۰۵
۴۰ تا ۴۵ هزار
اثر در فهرست آثار ملی
مهر ۱۴۰۵
حدود ۵۰۰
اثر در سال در دستور کار ثبت
مهر ۱۴۰۵

رئیس مرکز ثبت، حفظ و احیای میراث فرهنگی و طبیعی کشور در ۲۹ مهر ۱۴۰۵ گفت در ایران بیش از یک میلیون اثر تاریخی هست و تا امروز حدود ۴۰ تا ۴۵ هزار اثر در فهرست آثار ملی ثبت شده است. هر سال حدود ۵۰۰ اثر در دستور کار ثبت ملی قرار می‌گیرد. یعنی از هر ۱۰۰ اثر تاریخی، کمتر از ۵ اثر ثبت ملی شده است. بخش بزرگ آثار هنوز پرونده ندارند و کار کارشناس میراث فرهنگی در این بخش سال‌ها ادامه دارد.

فهرست آثار ملی با «قانون حفظ آثار ملی» مصوب ۱۳۰۹ پایه‌گذاری شد. ثبت یک اثر فقط یک شماره نیست؛ از آن روز هر تغییر در اثر و حریمش به اجازه میراث فرهنگی نیاز دارد و آسیب زدن به آن جرم سنگین‌تری است. برای همین دقت پرونده ثبت، یعنی نقشه درست، عکس کامل و حریم روشن، در سال‌های بعد بارها به کار می‌آید.

کار کارشناس میراث فرهنگی در عدد: بیش از یک میلیون اثر تاریخی، ۴۰ تا ۴۵ هزار اثر ثبت ملی و حدود ۵۰۰ اثر در سال در دستور ثبت
تعداد اثر، سراسر کشور، مهر ۱۴۰۵

چگونه باستان شناس شویم: از کلاس دانشگاه تا اولین فصل کاوش

راه ورود به این کار از دانشگاه می‌گذرد، ولی چیزی که تو را به هیئت‌ها می‌رساند تجربه میدانی است:

  1. ۱

    رشته را انتخاب کن

    راه معمول، کارشناسی باستان‌شناسی است؛ ظرفیت‌ها، دانشگاه‌ها و راه ورود با و بدون کنکور در صفحه گروه آمده است. رشته‌های مرمت، تاریخ و معماری هم به کار میراث راه دارند، ولی برای کار در هیئت کاوش، باستان‌شناسی مستقیم‌ترین راه است.

  2. ۲

    در دوران دانشجویی کار میدانی جمع کن

    کاوش‌های آموزشی دانشگاه‌ها اولین تجربه میدانی است؛ مثل کاوش آموزشی دانشگاه لرستان که در ۱۴۰۵ به فصل سوم رسید. هر فصل کاوش و بررسی که با اسم هیئت در کارنامه‌ات بیاید، از نمره مهم‌تر است.

  3. ۳

    مهارت‌هایی که کمتر کسی دارد

    طراحی یافته، عکاسی مستند، نقشه‌برداری، فتوگرامتری و GIS. هیئت‌ها همیشه به کسی نیاز دارند که بتواند داده میدانی را دقیق و قابل استفاده ثبت کند.

  4. ۴

    یک دوره را برای تخصص انتخاب کن

    کارشناسی ارشد باستان‌شناسی سه گرایش دارد: پیش از تاریخ، دوران تاریخی و دوران اسلامی. تخصص در سفال یک دوره، استخوان‌شناسی جانوری یا باستان‌سنجی تو را از بقیه جدا می‌کند.

  5. ۵

    نوشتن و انتشار را جدی بگیر

    گزارش فصل، مقاله و ارائه در همایش‌ها اعتبار تو را می‌سازد. سرپرستی هیئت و هیئت علمی دانشگاه معمولا به دکتری و سابقه چند فصل کار نیاز دارد.

  6. ۶

    در اداری را هم باز نگه دار

    برای کارشناس میراث فرهنگی شدن باید آزمون استخدامی فراگیر را دنبال کنی و رشته تحصیلی‌ات را با شرایط هر پست در دفترچه مقایسه کنی.

دوره‌های کوتاه، مثل مرمتگر آثار تاریخی با ۲۰۵ ساعت در فنی و حرفه‌ای، مکمل دانشگاه‌اند و جای آن را نمی‌گیرند.

استخدام باستان شناس: آگهی نیست، این درها باز است

صفر
آگهی باستان‌شناس در سایت کاریابی
جست‌وجوی سراسری، ۱۳ آبان ۱۴۰۵
صفر
آگهی در سایت آگهی محلی پنج کلان‌شهر
تهران، مشهد، اصفهان، تبریز و شیراز، ۱۳ آبان ۱۴۰۵
۵ شهرستان
پست کارشناس میراث فرهنگی در تکمیل ظرفیت آزمون فراگیر
بهمن ۱۴۰۴
۱۷۴
مجوز کاوش و بررسی در ۱۴۰۳
حدود ۲۳ کاوش در اردیبهشت ۱۴۰۴ در جریان بود

استخدام باستان شناس از راه آگهی نیست. در ۱۳ آبان ۱۴۰۵ در یک سایت بزرگ کاریابی، جست‌وجوی سراسری «باستان» پنج آگهی داشت که همه اسم شرکت بودند، مثل یک شرکت مهندسی و یک آژانس سفر، و دسته «تاریخ، جغرافیا و باستان‌شناسی» آن سایت هم خالی بود. در سایت آگهی محلی، جست‌وجوی «باستان شناس»، «میراث فرهنگی» و «مرمت» در پنج کلان‌شهر فقط یک آگهی بی‌ربط داشت. تنها آگهی نزدیک، کارشناس مرمت بناهای تاریخی در یک شرکت مهندسین مشاور بود با دست‌کم پنج سال سابقه و تسلط به معماری.

درهایی که واقعا باز می‌شوند

  • آزمون استخدامی فراگیر: وزارت میراث فرهنگی از این آزمون نیرو می‌گیرد؛ دوره دوازدهم ۲۳ آذر ۱۴۰۳ برگزار شد. در فهرست تکمیل ظرفیت همین دوره، که بهمن ۱۴۰۴ منتشر شد، پست «کارشناس میراث فرهنگی» در پنج شهرستان آمده بود: گرمسار، ایرانشهر، دورود، اسدآباد و اردکان. پستی با عنوان «باستان‌شناس» در این فهرست نبود. خبر جذب ۱۴۰۵ وزارتخانه هم ۱۳۰۰ پست یگان حفاظت است، نه کارشناس.
  • هیئت‌های پژوهشگاه و دانشگاه‌ها: در ۱۴۰۳، ۱۷۴ مجوز کاوش و بررسی صادر شد. از ۴۳ کاوش سال ۱۳۹۹، ۳۹ کاوش را هیئت‌های ایرانی و ۴ کاوش را هیئت‌های مشترک با خارجی‌ها انجام دادند؛ ۱۴ کاوش نجات‌بخشی، ۲۷ کاوش پرسش‌محور و ۲ کاوش آموزشی بود. این کارها پروژه‌ای و فصلی‌اند.
  • شرکت‌های مهندسین مشاور: شرکت‌هایی که رتبه «مدیریت حفاظت، مرمت، بهره‌برداری و احیای بناها و محوطه‌های فرهنگی تاریخی» دارند، برای مطالعات پیش از مرمت و طرح‌های عمرانی به کارشناس نیاز دارند.
  • دانشگاه و پژوهش: تدریس و عضویت هیئت علمی، که معمولا دکتری می‌خواهد.
  • کارشناس رسمی دادگستری: کانون کارشناسان رسمی در گذشته رشته «ابنیه و آثار باستانی» را در آزمون داشته است. در بیشتر رشته‌های این آزمون، مدرک کارشناسی مرتبط و دست‌کم پنج سال سابقه بعد از مدرک شرط است.

نتیجه برای کسی که تازه شروع می‌کند روشن است: ارتباط با هیئت‌ها و استادها در دوران دانشجویی، از هر رزومه‌ای مهم‌تر است.

استخدام باستان شناس در آبان ۱۴۰۵: صفر آگهی در سایت کاریابی و آگهی محلی، پست کارشناس میراث فرهنگی در ۵ شهرستان و ۱۷۴ مجوز کاوش و بررسی در ۱۴۰۳
آگهی‌ها ۱۳ آبان ۱۴۰۵؛ پست‌ها بهمن ۱۴۰۴؛ مجوزها سال ۱۴۰۳

حقوق باستان شناس و حقوق کارشناس میراث فرهنگی در ۱۴۰۵

حقوق در ایران
۲۴ تا ۳۷ میلیون تومان

ماهانه و خالص، سراسر کشور، بر پایه پژوهشگران، ۱۴۰۴. این عدد مربوط به کلِ گروه مدیریت فرهنگی و میراث است، نه یک عنوان شغلی خاص.

عدد تخمینی. برای این حوزه داده جداگانه‌ای منتشر نشده؛ این عدد حقوق گروه نزدیکی است که در خط بالا آمده. برای مذاکره حقوق به آن تکیه نکن.

حقوق در خارج از کشور
آمریکا
۶۳,۴۲۰ دلار آمریکا
۴۸,۸۷۰ تا ۸۳,۰۸۰
کانادا
۷۵,۶۲۸ دلار کانادا
۴۸,۹۶۳ تا ۱۱۳,۸۵۹

سالانه و ناخالص، عددِ میانه و بازه‌ی نیمه‌ی میانیِ بازار. شغلِ متناظر: Curators. منبع: اداره‌ی آمار کار آمریکا (۲۰۲۵) و Job Bank کانادا (۲۰۲۵).

حقوق ماهانه و خالص گروه پژوهشگران، سراسر کشور، میلیون تومان؛ برآورد برای باستان شناس
شاخصدریافتی پایان ۱۴۰۴درخواستی ۱۴۰۵
ده درصد پایین۱۸۲۳
یک‌چهارم پایین۲۴۳۲
میانه۳۰۴۱
یک‌چهارم بالا۳۷۵۱
ده درصد بالا۵۰۷۳
حداقل دستمزد قانونی ۱۴۰۵ برای کارگر حدود ۲۱٫۸ میلیون تومان ناخالص در ماه است و حداقل حقوق کارمند دولت ۱۸ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان.

گزارش‌های معتبر حقوق در ایران، باستان شناس را جدا نمی‌شمارند. نزدیک‌ترین گروه، پژوهشگران‌اند که کارشان مثل باستان شناس جمع کردن داده و نوشتن گزارش است. این گروه در نظرسنجی حقوق کل کشور ۲۹ نفر داشت و سطح ارشدیت را جدا نکرده است. پس عدد زیر یک برآورد برای کار پژوهشی است، نه حقوق قطعی یک باستان شناس.

حقوق دریافتی خالص پژوهشگران در پایان ۱۴۰۴: ده درصد پایین کمتر از ۱۸ میلیون تومان، یک‌چهارم پایین ۲۴ میلیون، میانه ۳۰ میلیون، یک‌چهارم بالا ۳۷ میلیون و ده درصد بالا بیش از ۵۰ میلیون تومان در ماه. حقوقی که همین افراد برای ۱۴۰۵ درخواست کرده‌اند بالاتر است: میانه ۴۱ میلیون و نیمه وسط بین ۳۲ تا ۵۱ میلیون تومان. عدد درخواستی، حقوق گرفته‌شده نیست.

حقوق کارشناس میراث فرهنگی در اداره

کارشناسی که از آزمون فراگیر وارد وزارتخانه می‌شود، حقوقش را از جدول حقوق دولت می‌گیرد. طبق مصوبه هیئت وزیران، ضریب حقوق کارکنان دولت در ۱۴۰۵، ۲۰ درصد بالا رفت و حداقل حقوق کارمند دولت به ۱۸ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان، یعنی ۱۸٫۸ میلیون، رسید. حقوق یک کارشناس از این حداقل شروع می‌شود و با مدرک، سابقه، مزایا و پست بالاتر می‌رود.

چه چیزی درآمد را جابه‌جا می‌کند

  • مدرک بالاتر و تخصص کمیاب، مثل باستان‌سنجی یا استخوان‌شناسی جانوری
  • کار پروژه‌ای در کاوش‌های نجات‌بخشی و مطالعات پیش از طرح‌های عمرانی، که قراردادی و موقت پرداخت می‌شود
  • تدریس در دانشگاه و کارشناسی رسمی دادگستری در سال‌های بعد
  • مهارت فنی مثل GIS و فتوگرامتری که در شرکت‌های مشاور هم خریدار دارد
باستان شناس کیست و چقدر حقوق می‌گیرد؛ حقوق باستان شناس بر پایه حقوق دریافتی گروه پژوهشگران با میانه ۳۰ میلیون تومان، درخواستی ۴۱ میلیون و حداقل حقوق کارمند دولت ۱۸٫۸ میلیون تومان در ۱۴۰۵
میلیون تومان در ماه، سراسر کشور، پایان ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵

حقوق باستان شناس در آمریکا

در آمریکا میانه حقوق سالانه گروه «انسان‌شناسان و باستان‌شناسان» در ۲۰۲۵، ۷۰٬۷۷۰ دلار ناخالص بود. بیشتر این افراد ارشد یا دکتری دارند و این عدد را نمی‌شود با حقوق داخل ایران مقایسه کرد.

حقوق میراث فرهنگی: قانون‌هایی که این شغل با آن‌ها کار می‌کند

«حقوق میراث فرهنگی» دو معنا دارد و هر دو به این شغل مربوط است. یکی دستمزد کسانی است که در این حوزه کار می‌کنند و در بخش بالاتر آمد. معنای دوم قانون‌هایی است که از آثار تاریخی محافظت می‌کنند؛ کارشناس میراث هر روز با این مواد کار می‌کند و باستان شناس باید آن‌ها را بشناسد تا بداند چه کاری بدون مجوز ممنوع است.

سه ماده‌ای که بیشتر از همه به کار می‌آید

  • ماده ۵۵۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): هر کس به تمام یا بخشی از بنا، محوطه یا مجموعه‌ای که در فهرست آثار ملی ثبت شده، یا به تزئینات و نقوش آن، خرابی وارد کند، علاوه بر جبران خسارت به یک تا ده سال حبس محکوم می‌شود.
  • ماده ۵۶۰: هر کس بدون اجازه میراث فرهنگی یا برخلاف ضوابط آن در حریم آثار کاری کند که بنیان اثر را سست کند یا به آن آسیب بزند، باید آثار تخلف را رفع کند، خسارت بدهد و به یک تا سه سال حبس محکوم می‌شود.
  • ماده ۵۶۲: حفاری به قصد پیدا کردن اموال تاریخی ممنوع است؛ توضیح کامل آن در صفحه گروه آمده است.

این مواد نشان می‌دهد چرا پرونده ثبت و تعیین حریم این‌قدر مهم است: تا اثری ثبت نشده و حریمش روشن نیست، ماده ۵۵۸ و ۵۶۰ هم درباره‌اش به سختی اجرا می‌شود. این توضیح‌ها برای آشنایی است و برای یک پرونده واقعی باید متن کامل قانون و نظر یک وکیل را دید.

برای آموزشگاه‌ها

آموزشگاه مرمت، نقشه‌برداری یا GIS میراث دارید؟

اگر آموزشگاه شما دوره مرمت آثار، فتوگرامتری، نقشه‌برداری یا قوانین میراث برگزار می‌کند، می‌توانید دوره‌تان را کنار مسیر شغلی کارشناس میراث فرهنگی معرفی کنید.

  • ثبت‌نام با شماره موبایل و مشخصات آموزشگاه
  • بررسی درخواست شما توسط تیم راه تا کار
  • صفحه آموزشگاه و امکان ثبت دوره بعد از تایید
  • بررسی جداگانه هر دوره پیش از انتشار
درخواست همکاری آموزشگاه

فقط دوره‌هایی منتشر می‌شوند که با مسیر این شغل جور باشند.

کار باستان شناس و کارشناس میراث به چه کسی می‌آید؟

احتمالا از این کار لذت می‌بری اگر

  • از کنار هم گذاشتن شواهد کوچک و رسیدن به یک تصویر بزرگ لذت می‌بری
  • ثبت دقیق، عکس، نقشه و فهرست برایت خسته‌کننده نیست
  • نوشتن گزارش و دفاع از آن را دوست داری
  • حاضری سال‌ها برای یک تخصص وقت بگذاری

احتمالا اذیت می‌شوی اگر

  • دنبال استخدام سریع از راه آگهی هستی
  • کار اداری، نامه و جلسه برایت سنگین است
  • دوری از خانه در فصل کاوش و کار در گرما و خاک برایت سخت است

این شغل در یک نگاه

کار با آدم‌ها۸۰٪
کار با دست و ابزار۳۵٪
تحرک و کار بدنی۴۰٪
شیفت عصر و شب۲۵٪
نظم و کار روتین۵۰٪
خلاقیت۷۵٪

تست راه تا کار علاقه‌ها و ترجیح‌های شخصیتی تو را با کار پژوهشی، اداری و میدانی مقایسه می‌کند؛ نتیجه راهنماست، نه حکم.

شروع تست

سوال‌های رایج درباره باستان شناس و کارشناس میراث

به زبان ساده، باستان شناس کیست؟

دانشمندی که با پیدا کردن و مطالعه چیزهای مانده از گذشته، مثل سفال، ابزار و ساختمان، می‌فهمد مردم قدیم چطور زندگی می‌کردند. این جواب کوتاه برای درس مدرسه هم کافی است.

باستان شناس فقط حفاری انجام می‌دهد؟

نه. حفاری چند هفته از سال است. بقیه وقت به بررسی سطحی محوطه‌ها، ثبت و طراحی یافته‌ها، کار آزمایشگاهی، گزارش‌نویسی و در اداره به پرونده ثبت و استعلام می‌گذرد. در ۱۳۹۹ از ۱۴۳ مجوز، ۴۳ مورد کاوش بود و بقیه بررسی و گمانه‌زنی.

باستان شناس دایناسور هم پیدا می‌کند؟

نه. دایناسورها میلیون‌ها سال پیش از انسان از بین رفته‌اند و مطالعه‌شان کار دیرین‌شناس است که زمین‌شناسی یا زیست‌شناسی خوانده است. باستان شناس فقط با آثار انسان کار می‌کند.

فرق باستان شناس و مورخ چیست؟

هر دو گذشته را می‌شناسند، ولی مورخ بیشتر از متن و سند کمک می‌گیرد و باستان شناس از شیء و لایه خاک. برای دوره‌هایی که نوشته‌ای ندارند، مثل نوسنگی، فقط باستان‌شناسی جواب می‌دهد.

باستان شناس چگونه جای اشیای قدیمی را پیدا می‌کند؟

با بررسی میدانی: پیمودن منطقه، جمع کردن سفال سطحی، خواندن عکس هوایی و نقشه و گاهی گمانه‌زنی کوچک. در ۱۳۹۹ با همین بررسی‌ها ۵٬۲۱۱ محوطه تازه به نقشه باستان‌شناسی کشور اضافه شد.

خانم‌ها هم می‌توانند باستان شناس شوند؟

بله. قانون فرقی نمی‌گذارد و بیشتر ظرفیت‌های دانشگاهی این رشته دختر و پسر را با هم می‌پذیرند. کار میدانی سفر و کار بدنی دارد که برای همه یکسان است.

استخدام میراث فرهنگی ۱۴۰۵ کی است؟

در خبرهای استخدامی که تا ۱۳ آبان ۱۴۰۵ دیدیم، آزمونی برای کارشناس اعلام نشده بود و خبر جذب امسال برای ۱۳۰۰ پست یگان حفاظت بود. پست‌های کارشناسی معمولا در آزمون فراگیر دستگاه‌های اجرایی می‌آیند.

بدون مدرک باستان شناسی می‌شود کارشناس میراث فرهنگی شد؟

گاهی. هر پست در دفترچه آزمون رشته‌های قابل قبول خودش را دارد و برای کار میراث معمولا معماری، مرمت، تاریخ و گردشگری هم در فهرست‌ها دیده می‌شود. پیش از ثبت‌نام جدول همان پست را بخوان.

کارشناس میراث فرهنگی در شهرهایی مثل اصفهان یا شیراز کجا کار می‌کند؟

در اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی هر استان و اداره‌های شهرستان، و در پایگاه‌های محوطه‌ها و بناهای بزرگ. در شهرهای کوچک یک کارشناس چند کار را با هم انجام می‌دهد.

یک باستان شناس می‌تواند کارشناس رسمی دادگستری شود؟

این راه وجود دارد و کانون کارشناسان رسمی رشته «ابنیه و آثار باستانی» را در آزمون داشته است. در بیشتر رشته‌ها کارشناسی مرتبط و پنج سال سابقه بعد از مدرک لازم است؛ رشته‌های هر سال را در دفترچه همان سال ببین.

پیش از رفتن سراغ باستان شناسی، خودت را بسنج

تست راه تا کار چند دقیقه طول می‌کشد و نشان می‌دهد کار پژوهشی و میدانی با علاقه‌هایت چقدر نزدیک است.

شروع تست

سوالی درباره کارشناس میراث فرهنگی دارید؟

سوالتان را بپرسید. جواب را همین‌جا می‌نویسیم تا به کار بقیه هم بیاید.