دوره مترجمی: انتخاب دوره، ارزش مدرک و راه رسیدن به اولین کار ترجمه

اگر زبانتان از قبل به سطح متوسط رو به بالا رسیده باشد، یک دوره ۷۰ ساعته یا سه ترم آموزشگاه زبان در دو تا سه ماه تمام می‌شود. بعد از آن معمولا چند ماه تمرین و جمع کردن نمونه کار لازم است تا آزمون ورودی سکوها را با نمره خوب بدهید یا در مصاحبه شرکت از پس متن آزمایشی برآیید. مسیر مترجم رسمی طولانی‌تر است: آزمون کتبی، مصاحبه، کارآموزی و تایید صلاحیت، و دوره قبلی از ثبت‌نام خرداد ۱۴۰۳ تا نتیجه نهایی مهر ۱۴۰۴ طول کشید.

راه تا کار برای هر پله، دوره‌های مرتبط را از آموزشگاه‌های تاییدشده کنار همین صفحه نشان می‌دهد.

دو نوع کار زیر یک اسم جمع شده‌اند. مترجم مکتوب با متن کار می‌کند: نامه، قرارداد، دفترچه فنی، مقاله، کتاب یا زیرنویس. مترجم شفاهی با گفتار کار می‌کند: در جلسه، نمایشگاه، بازدید کارخانه یا همراهی مهمان خارجی، جمله را می‌شنود و همان لحظه به زبان دیگر می‌گوید. مهارت این دو کار به هم نزدیک است ولی یکی نیست؛ خیلی از مترجم‌های مکتوب خوب در جلسه زنده راحت نیستند و برعکس.

مترجم‌ها در ایران کجا کار می‌کنند؟

• شرکت بازرگانی یا کارخانه: مکاتبه با تامین‌کننده خارجی، ترجمه پیش‌فاکتور و قرارداد، همراهی مدیر در جلسه. بیشترین آگهی‌های استخدامی همین‌جاست.
• دفتر ترجمه: ترجمه مدرک تحصیلی، شناسنامه و سند برای مهاجرت و تحصیل. مترجم تازه‌کار معمولا با عنوان «مترجم یار» فرم‌ها را پر می‌کند و پیش‌نویس می‌نویسد و مترجم رسمی آن را مهر می‌کند.
• سکوهای آنلاین ترجمه: سفارش مقاله، متن سایت و پایان‌نامه که از راه آزمون ورودی به مترجم سپرده می‌شود.
• ناشر: ترجمه کتاب با قرارداد، که پیش از چاپ به مجوز نشر نیاز دارد.
• رسانه و تولید محتوا: زیرنویس، ترجمه خبر و ترجمه ویدیو.

یک روز کاری

روز مترجم مکتوب بیشتر پشت میز می‌گذرد: متن را یک بار کامل می‌خواند، واژه‌های تخصصی را در واژه‌نامه خودش پیدا یا اضافه می‌کند، پیش‌نویس می‌نویسد، متن را با چشم خواننده فارسی‌زبان بازخوانی می‌کند و سر موعد تحویل می‌دهد. در شرکت‌ها کار ترجمه با تلفن، ایمیل و جلسه قاطی می‌شود و مترجم بخشی از تیم فروش یا خرید خارجی است. کار آزاد آزادی بیشتری دارد ولی سفارش ثابتی ندارد و مترجم باید خودش مشتری پیدا کند.

دوره‌های ترجمه در ایران چهار شکل دارند. مجتمع‌های آموزش آزاد دوره کوتاه و فشرده برگزار می‌کنند: یک مجتمع بزرگ در تهران دوره «تربیت مترجم ویژه بازار کار» را در ۷۰ ساعت، پنجشنبه‌ها از صبح تا بعدازظهر، با شهریه ۱۲٫۶ میلیون تومان و کلاس تازه از ۲۱ آبان ۱۴۰۵ برگزار می‌کند. سرفصل‌هایش از اصول ترجمه شروع می‌شود و به ترجمه سند رسمی و غیررسمی، اصطلاحات حقوقی و فنی و پزشکی و مدیریت زمان پروژه می‌رسد. دوره ترجمه شفاهی همان‌جا ۳۶ ساعت است و ۱۱٫۴ میلیون تومان شهریه دارد.

آموزشگاه‌های زبان دوره را ترم‌بندی می‌کنند. یک آموزشگاه زبان در تهران دوره ترجمه را در سه ترم و ۸ هفته، فقط پنجشنبه‌ها، با شهریه ۱٫۶ میلیون تومان برای هر ترم، یعنی ۴٫۸ میلیون برای سه ترم، برگزار می‌کند و در پایان گواهی فارسی و انگلیسی می‌دهد. یک موسسه بزرگ زبان دیگر دوره ترجمه را ۱۲ ترم در ۴ سطح طراحی کرده و همه را از ترم اول شروع می‌کند، به شرط اینکه در تعیین سطح دست‌کم به سطح بالاتر از متوسط برسند.

سایت‌های آموزش آنلاین ارزان‌تر و انعطاف‌پذیرترند. یک دوره جامع آنلاین با فیلم و تمرین ۶٫۴۲ میلیون تومان است و اگر ۹۰ روز همراهی مربی را هم بخواهید، جمعش ۱۰٫۷ میلیون تومان می‌شود؛ ترم‌های تکی همان سایت حدود ۲٫۶ میلیون تومان‌اند. یک دوره آنلاین دیگر با ۶۲ گام و ۳ میلیون تومان شهریه، بیشتر از فن ترجمه به کار بعد از ترجمه می‌پردازد: قرارداد با ناشر، بازبینی پیش از نشر و کار با ویراستار، و برگزیده‌هایش را به ناشر معرفی می‌کند. همین سایت کارگاه کار با نرم‌افزار حافظه ترجمه را ۱ میلیون و دوره ترجمه با هوش مصنوعی را ۴ میلیون تومان می‌فروشد.

دانشگاه راه چهارم و طولانی‌ترین است؛ صفحه رشته مترجمی زبان انگلیسی ظرفیت‌ها و درس‌های آن را آورده است. سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای در فهرست شهریه ۱۴۰۵ تهران دوره‌ای به نام مترجمی ندارد.

پیش از ثبت‌نام این پنج چیز را بپرسید

• در هر جلسه چند متن واقعی ترجمه می‌کنید و چه کسی ترجمه شما را تصحیح می‌کند؟
• مدرس خودش مترجم فعال است؟ نمونه ترجمه چاپ‌شده یا پروژه واقعی دارد؟
• پروژه پایانی دارد؟ همان پروژه می‌تواند اولین نمونه کار شما باشد.
• گواهی را چه نهادی صادر می‌کند و شرط گرفتنش چیست؟ بعضی دوره‌ها فقط با گذراندن کامل همه جلسه‌ها گواهی می‌دهند.
• شهریه نهایی و شرط بازگشت پول مکتوب است؟

زبان‌ها: ۸ آگهی انگلیسی، ۴ عربی، ۴ روسی، ۲ چینی، ۲ ترکی، ۱ فرانسوی و ۱ آگهی ترجمه فارسی به انگلیسی و پشتو. ۲ آگهی هم زبان را ننوشته بودند: یکی آگهی یک ناشر بود و دیگری برای ترجمه کتاب فیزیک، حساب دیفرانسیل و بازارهای مالی. ۱۸ آگهی در تهران بود و بقیه در ساری، اردبیل، اصفهان، قم، سرخس و احمدآباد مستوفی.

نوع همکاری: ۱۶ آگهی تمام‌وقت، ۵ آگهی تمام‌وقت یا پاره‌وقت، ۲ آگهی پاره‌وقت و ۱ آگهی پروژه‌ای بود. فقط ۲ آگهی دورکاری داشتند. یک آگهی روسی، از یک شرکت خدمات مهندسی، تنها آگهی‌ای بود که مهارت کار با هوش مصنوعی را خواسته بود.

در سایت آگهی محلی چه دیدیم؟

در همان روز ۷۴ آگهی با کلمه مترجم یا ترجمه در تهران، کرج، مشهد، اصفهان، تبریز و شیراز خوانده شد. فقط ۲۱ آگهی واقعا کار ترجمه بود و ۱۱ تای آن‌ها عربی. ۲۳ آگهی، که ۱۹ تای آن در مشهد بود، با عنوان مترجم عرب‌زبان در واقع «لیدر» یا بازاریاب می‌خواستند: کسی که زائر یا بیمار عرب‌زبان را به فروشگاه، کلینیک یا آژانس بیاورد و بیشتر پورسانت بگیرد. ۷ آگهی کار دفتری در دفتر ترجمه رسمی بود، مثل پذیرش و منشی، نه ترجمه. ۹ آگهی هم «کار در منزل» بودند که ترجمه را کنار تایپ، گویندگی و ادمینی گذاشته و نام کارفرما را ننوشته بودند.

نتیجه برای کسی که دوره مترجمی می‌گذراند: نامه‌نگاری بازرگانی و ترجمه شفاهی را کنار ترجمه مکتوب تمرین کنید، چون بیشتر استخدام‌های حقوق‌بگیر همین ترکیب را می‌خواهند.

سکوهای ترجمه چطور کار می‌کنند؟

مشتری متن را در سایت سفارش می‌دهد، سکو قیمت می‌گذارد و سفارش را به مترجمی می‌سپارد که در آن حوزه نمره گرفته است. یکی از سکوهای بزرگ ترجمه در صفحه همکاری‌اش این مراحل را نوشته است: ثبت‌نام آنلاین، یک آزمون تعیین سطح ۳۰ دقیقه‌ای که نتیجه‌اش همان لحظه دیده می‌شود، و آزمون تشریحی که نتیجه‌اش کمتر از ۷ روز بعد می‌آید. برای شروع مدرک تحصیلی یا نمره آزمون زبان نمی‌خواهد و فقط برای تسویه حساب کارت ملی لازم است. دستمزد هر ماه از یکم تا پنجم برای سفارش‌های تمام‌شده ماه قبل پرداخت می‌شود، بعد از گذشتن ۵ تا ۷ روز ضمانت که مشتری می‌تواند ایراد بگیرد.

یعنی در این سکوها نمره آزمون شما همان مدرک شماست. آزمون را با عجله ندهید؛ اول چند متن از همان حوزه ترجمه کنید و فارسی‌تان را بازخوانی کنید.

سایت‌های پروژه‌ای و ناشر

در سایت‌های پروژه‌ای کارفرما پروژه را می‌گذارد و مترجم‌ها پیشنهاد قیمت می‌دهند. رقابت زیاد است و پروفایل بدون نمونه کار کمتر انتخاب می‌شود. برای ترجمه کتاب، مترجم یا با پیشنهاد کتاب به ناشر می‌رود یا ناشر او را از روی کار قبلی پیدا می‌کند؛ بعد قرارداد بسته می‌شود و کتاب پیش از چاپ برای مجوز بررسی می‌شود. در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ یک ناشر و یک سکوی کتاب کودک هم دنبال مترجم بودند.

سه هشدار درباره کار آنلاین

• برای گرفتن کار پول ندهید. سکوی واقعی از مترجم هزینه ثبت‌نام یا «دوره اجباری» نمی‌گیرد.
• آگهی‌هایی که ترجمه، تایپ، گویندگی و ادمینی را یک‌جا و بدون نام شرکت می‌خواهند و درآمد روزانه قول می‌دهند، معمولا کار ترجمه واقعی نیستند.
• درآمد کار آزاد ثابت نیست؛ تا وقتی سفارش منظم ندارید، آن را جای حقوق ماهانه حساب نکنید.

گزارش‌های حقوق برای مترجم عدد جدا ندارند و او را با تولیدکنندگان محتوا، نویسنده‌ها و ویراستارها در یک گروه می‌سنجند؛ کاری از یک جنس، با متن و نوشتن. بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵، میانه دریافتی خالص کارشناس این گروه در کل کشور در پایان ۱۴۰۴، ۲۲ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی بین ۱۷ تا ۲۸ میلیون می‌گرفتند. کارشناس ارشد ۲۷ میلیون و مدیر ۳۸ میلیون دریافت می‌کرد. عددهای درخواستی برای ۱۴۰۵ بالاترند، ۳۰ و ۳۸ و ۵۴ میلیون، ولی این آرزوی افراد است، نه حقوقی که گرفته‌اند. در شهرهای کوچک کارشناس این گروه ۱۸ میلیون دریافت می‌کرد.

آگهی‌ها چقدر پیشنهاد داده بودند؟

۹ آگهی از ۲۴ آگهی مترجم عدد حقوق نوشته بودند. میانه کف بازه‌ها ۳۰ و میانه سقف آن‌ها ۴۰ میلیون تومان بود. کمترین، ۲۰ تا ۲۵ میلیون، برای کار پاره‌وقت در قم بود و بیشترین، ۱۲۰ تا ۱۵۰ میلیون، برای مترجم روسی که در جلسه‌ها و مذاکره‌ها و سفرهای خارجی همراه مدیران باشد. در سایت آگهی محلی، کار ترجمه عربی در مشهد ۱۲ تا ۲۰ میلیون و کار با سفر کاری به عراق ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون پیشنهاد شده بود.

چه چیزی حقوق مترجم را بالا می‌برد؟

• زبان کمتر رایج: روسی، چینی و ترکی در آگهی‌ها کمتر از انگلیسی‌اند ولی رقیب کمتری هم دارند.
• ترجمه شفاهی و سفر: بالاترین پیشنهادها برای همراهی در جلسه و سفر بود، نه ترجمه پشت میز.
• حوزه تخصصی: مترجم حقوقی، فنی یا پزشکی سفارش گران‌تری می‌گیرد تا مترجم متن عمومی.
• مهارت دوم: مترجمی که مکاتبه بازرگانی یا فروش خارجی هم بلد است، در شرکت‌ها جای ثابت‌تری دارد.

درآمد کار آزاد و ترجمه کتاب به تعداد سفارش، زبان و حوزه بستگی دارد و عدد قابل اتکایی برای آن پیدا نکردیم.