مدیر خرید کیست؛ از کارشناس تامین استراتژیک تا مدیریت خرید، شرایط و حقوق ۱۴۰۵

در فنی و حرفه‌ای استانداردی با نام مدیر خرید یا مدیر تدارکات نیست. نزدیک‌ترین دوره‌ها برای این مسیر در فهرست شهریه ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد تهران «مدیریت زنجیره تامین» با ۷۵ ساعت و حدود ۱۸ میلیون تومان حضوری و «مسئول قراردادها» با ۶۸ ساعت و حدود ۲۳٫۹ میلیون تومان است.

از گواهی‌های بین‌المللی، CPSM انجمن مدیریت تامین آمریکا سه سال سابقه کار حرفه‌ای تامین همراه با مدرک کارشناسی، یا پنج سال سابقه بدون مدرک، و قبولی در سه آزمون می‌خواهد. CIPS انگلستان پنج سطح دارد و از سطح چهار برای کسانی است که دو سال سابقه کار دارند. برگزاری آزمون این گواهی‌ها برای ساکنان ایران را پیش از ثبت‌نام از خود برگزارکننده بپرسید.

نقشه زیر دوره‌های این سه سطح را به ترتیب نشان می‌دهد؛ با انتخاب هر دوره، توضیح آن و فهرست آموزشگاه‌های برگزارکننده باز می‌شود.

مدیر خرید مسئول همه پولی است که یک شرکت برای خرید کالا، مواد اولیه، قطعه و خدمت خرج می‌کند. او خودش کمتر سفارش می‌دهد؛ کارش این است که تصمیم بگیرد هر دسته کالا از چه کسی، با چه قراردادی و با چه ریسکی خریده شود، تیم خرید را اداره کند و هر ماه به مدیرعامل یا مدیر مالی بگوید هزینه خرید کجا کم یا زیاد شده است.

کارشناس تامین استراتژیک پله‌ای است که کارشناس خرید را به این جایگاه نزدیک می‌کند. کارشناس خرید هر درخواست را جدا می‌گیرد، استعلام می‌کند و سفارش می‌دهد. کارشناس تامین یک دسته کالا را به عهده می‌گیرد، مثلا همه قطعات الکترونیکی یا همه مواد بسته‌بندی، و برای آن تامین‌کننده پیدا می‌کند، می‌سنجد، قرارداد سالانه می‌بندد و عملکرد تامین‌کننده را دنبال می‌کند. کسی که چند سال این کار را درست انجام دهد، همان مهارت‌هایی را دارد که مدیر خرید لازم دارد.

عنوان‌های این کار در آگهی‌ها

در ۸۶ آگهی مدیریت خرید که ۶ آبان ۱۴۰۵ بررسی شد، ۶۳ آگهی عنوان مدیر یا رئیس داشتند و ۲۳ آگهی سرپرست یا معاون. در عنوان‌ها کلمه «تامین» ۳۸ بار، «خرید» ۳۵ بار و «تدارکات» ۳۴ بار آمده بود. یعنی مدیر تامین، مدیر خرید و مدیر تدارکات در بازار کار ایران تقریبا یک جایگاه‌اند و فرقشان بیشتر به سلیقه شرکت برمی‌گردد. در شرکت‌های دولتی و پروژه‌ای «تدارکات» رایج‌تر است و در شرکت‌های پخش و فروشگاه‌های اینترنتی «تامین».

مدیر خرید به انگلیسی

رایج‌ترین معادل‌ها Purchasing Manager و Procurement Manager است. کارشناس تامین استراتژیک را Strategic Sourcing Specialist می‌نویسند و در شرکت‌های بزرگ عنوان Category Manager هم برای کسی است که یک دسته کالا را مدیریت می‌کند. در پایگاه شغلی وزارت کار آمریکا، عنوان Strategic Sourcing Director یکی از نام‌های دیگر شغل مدیر خرید آمده است.

رشته‌ای که آگهی‌ها نام برده بودند بیشتر مدیریت و بازرگانی بود (۴۵ آگهی) و بعد مهندسی صنایع (۳۵ آگهی) و مهندسی مکانیک (۷ آگهی). صنعت تولیدی و کارخانه‌ای با ۲۳ آگهی بیشترین سهم را داشت؛ لوازم خانگی و برقی، کالای مصرفی، نفت و پتروشیمی، خودرو و فروشگاه‌های اینترنتی بعد از آن بودند.

در شرط جنسیت، ۴۶ آگهی تفاوتی قائل نشده بودند، ۲۴ آگهی فقط آقا و ۱۳ آگهی ترجیحا آقا خواسته بودند و ۲ آگهی فقط خانم. ۵۵ آگهی سقف سن داشتند که رایج‌ترین آن ۴۵ سال (۲۳ آگهی) و ۵۰ سال (۱۶ آگهی) بود؛ سقف سن در آگهی‌های مدیریت بالاتر از آگهی‌های کارشناس است. ۵۲ آگهی کارت پایان خدمت یا معافیت خواسته بودند.

فقط ۲۲ آگهی مدیریت بازه حقوق نوشته بودند و میانه آن‌ها ۷۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان بود. بقیه حقوق را «توافقی» گذاشته بودند که در جایگاه مدیر رایج است و یعنی عدد در مصاحبه و بر پایه سابقه تعیین می‌شود.

مدیر خرید داخلی با تولیدکننده‌ها و پخش‌کننده‌های داخل کشور کار می‌کند. چالش اصلی او نوسان قیمت، کمبود ناگهانی کالا و شرایط پرداخت است؛ چون بیشتر فروشنده‌ها نقد یا چک کوتاه‌مدت می‌خواهند و مدیر خرید باید بین تخفیف نقدی و فشار به نقدینگی شرکت انتخاب کند.

مدیر خرید خارجی با تامین‌کننده خارج از کشور، شرکت حمل و ترخیص‌کار سروکار دارد. او باید شرایط تحویل بین‌المللی، روش پرداخت، زمان حمل و هزینه ترخیص را در هزینه کل حساب کند و تامین‌کننده جایگزین داشته باشد، چون یک محموله دیررسیده می‌تواند ماه‌ها تولید را عقب بیندازد. برای همین زبان انگلیسی در این کار شرط اول است.

در آگهی‌های ۶ آبان ۱۴۰۵ فقط ۴ آگهی مدیریت کلمه «خارجی» را در عنوان داشتند، اما ۲۶ آگهی از ۸۶ آگهی در متن خود خرید خارجی، واردات، ثبت سفارش یا ترخیص را نام برده بودند. یعنی بیشتر شرکت‌ها یک مدیر خرید می‌خواهند که هر دو را اداره کند. دو آگهی هم با عنوان «مدیر خرید داخلی و خارجی» منتشر شده بود.

اگر امروز کارشناس خرید داخلی هستید و می‌خواهید به مدیریت برسید، شناختن روند واردات یک کالا از پیش‌فاکتور تا ترخیص، حتی اگر خودتان انجامش ندهید، فاصله شما را با آگهی‌های مدیریت کم می‌کند.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵، مدیران خرید و تدارکات تهران در پایان ۱۴۰۴ ماهانه میانه ۵۷ میلیون تومان خالص می‌گرفتند و نیمی از آن‌ها بین ۴۸ تا ۷۰ میلیون بودند. ده درصد بالایی بیش از ۸۹ میلیون تومان دریافت می‌کردند. کارشناس ارشد خرید در تهران میانه ۴۵ میلیون و کارشناس خرید میانه ۳۳ میلیون تومان دریافتی داشت. یعنی پله مدیریت حدود ۷۰ درصد بیشتر از پله کارشناس درآمد دارد.

همین افراد برای ۱۴۰۵ عدد بالاتری درخواست کرده بودند: مدیر خرید تهران میانه ۸۲ میلیون، کارشناس ارشد ۶۱ میلیون و کارشناس ۴۵ میلیون تومان. این‌ها انتظار آن‌ها برای سال بعد است، نه مبلغی که واقعا دریافت کرده‌اند. در شهرهای بزرگ دیگر میانه دریافتی مدیر خرید ۴۹ میلیون و درخواستی او ۷۰ میلیون تومان بود؛ عدد کارشناس ارشد شهرهای بزرگ، ۳۴ میلیون دریافتی، از نمونه کوچکی آمده و دقت کمتری دارد.

آگهی‌ها همین فاصله را نشان می‌دادند. ۱۱۱ آگهی کارشناس خرید با بازه حقوق میانه ۳۰ تا ۴۵ میلیون، ۶۸ آگهی کارشناس تامین و ارشد میانه ۳۵ تا ۴۵ میلیون و ۲۲ آگهی مدیر و سرپرست میانه ۷۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان را در آگهی نوشته بودند.

عددی که به یک مدیر خرید پیشنهاد می‌شود بیشتر به این‌ها بستگی دارد: اندازه شرکت و حجم خرید سالانه، خرید خارجی و زبان انگلیسی، کالای فنی مثل قطعه خودرو و تجهیزات نفت، و سابقه کاهش هزینه که بتوانید با عدد نشان دهید.