مهندس معدن: کار اقماری سر معدن، مسئول فنی و حقوق ۱۴۰۵

ترتیب مهم است. نرم‌افزار طراحی بدون شناخت پله و انفجار در سایت فقط شکل سه‌بعدی می‌سازد و کارفرما این را در مصاحبه زود می‌فهمد. ۱۱۰ آگهی سابقه کار خواسته بودند، اما دیتاماین فقط در ۲۲ آگهی آمده بود، یعنی در کمتر از یک‌هشتم آگهی‌ها.

در فهرست استانداردهای آموزش فنی و حرفه‌ای تهران برای ۱۴۰۵ استانداردی برای معدن، آتشباری یا نرم‌افزارهای طراحی معدن دیده نشد. پس دوره‌های این مسیر یا دانشگاهی‌اند، یا دوره‌های کوتاه آموزشگاه‌های خصوصی و خود سازمان نظام مهندسی معدن. آتشبار هم طبق آیین‌نامه ایمنی معادن باید دوره آموزشی گذرانده و صلاحیتش تایید شده باشد.

برای آزمون پروانه، از همان سال اول سابقه کارتان را مستند کنید: سابقه را شرکت‌های دارای مجوز یا دو مهندس دارای پروانه با بیش از ده سال سابقه تایید می‌کنند و بدون آن، آزمون و پروانه پایه ۳ عقب می‌افتد.

بیشتر معدن‌ها از شهر دورند، پس کار مهندس معدن اغلب اقماری است: چند هفته پشت‌سرهم در سایت و بعد چند روز استراحت در خانه. از ۱۷۷ آگهی آبان ۱۴۰۵، ۵۴ آگهی (۳۱٪) کار اقماری یا چرخه کار و استراحت را نوشته بودند و در آگهی‌های استخراج این نسبت به ۲۲ آگهی از ۶۰ آگهی می‌رسید.

کدام چرخه رایج‌تر است؟

• ۲۲ روز کار و ۸ روز استراحت: ۱۷ آگهی، رایج‌ترین چرخه.
• ۲۳ روز کار و ۷ روز استراحت: ۱۰ آگهی.
• ۲۰ روز کار و ۱۰ روز استراحت: ۷ آگهی.
• ۲۴ روز کار و ۶ روز استراحت: ۳ آگهی.
• ۱۷ آگهی فقط نوشته بودند کار اقماری است و چرخه را نگفته بودند.

این آگهی‌ها بیشتر از یزد و کرمان بودند (هر کدام ۱۰ آگهی) و بعد خراسان رضوی، خراسان جنوبی، اصفهان و خراسان شمالی.

سر معدن کجا می‌خوابید و چه می‌خورید؟

۲۹ آگهی محل سکونت سازمانی را جزو مزایا گذاشته بودند و اگر آگهی‌هایی را هم بشماریم که در متن نوشته بودند مهندس باید مقیم سایت یا کمپ باشد، به ۴۵ آگهی (۲۵٪) می‌رسیم. ۷۳ آگهی ناهار، ۳۸ آگهی صبحانه، ۲۷ آگهی سرویس رفت‌وبرگشت و ۲۲ آگهی پزشک سازمانی داشتند. پیش از قبول کار بپرسید هزینه رفت‌وآمد بین شهر و سایت با کیست، اتاق کمپ چند نفره است و در روزهای استراحت چه کسی جای شما می‌ماند.

این چرخه با زندگی شخصی چه می‌کند؟

۲۲ روز دوری یعنی بیشتر مناسبت‌ها و کارهای روزمره خانه به روزهای استراحت می‌افتد. اگر کار روزانه می‌خواهید، دنبال دفتر فنی، دفتر مرکزی یا معدن‌های نزدیک شهر باشید؛ ۱۲۳ آگهی از ۱۷۷ آگهی چرخه اقماری ننوشته بودند. آگهی‌های اقماری که عدد حقوق داشتند (۱۸ آگهی) میانه ۵۰ تا ۷۰ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند و بقیه آگهی‌ها (۴۹ آگهی) ۴۵ تا ۶۰ میلیون؛ یعنی دوری از خانه معمولا در حقوق دیده می‌شود.

معدن‌های ایران از نظر تعداد بیشتر معدن مصالح ساختمانی‌اند. در آمارگیری رسمی سال ۱۴۰۰، از ۶٬۰۲۵ معدن در حال بهره‌برداری، ۱٬۶۱۶ معدن شن و ماسه، ۸۴۶ معدن سنگ تزئینی، ۷۸۳ معدن سنگ لاشه، ۷۴۹ معدن سنگ آهک و ۲۸۷ معدن سنگ گچ بودند. معدن‌های فلزی کمترند: ۲۵۰ معدن سنگ آهن، ۱۰۳ معدن مس و ۱۰۱ معدن زغال‌سنگ. در ۱۴۰۲ شمار معدن‌های فعال به ۶٬۴۵۱ رسید و بیشترشان در خراسان رضوی (۶۳۲)، فارس (۴۳۷) و سمنان (۴۲۳) بودند، اما بیشترین ارزش افزوده را معدن‌های سنگ آهن، مس و سرب و روی ساختند و کرمان با ۱۵۰ همت در صدر استان‌ها بود.

برای مهندس معدن این یعنی دو جور کار: معدن‌های بزرگ فلزی که تیم مهندسی و دفتر فنی دارند، و هزاران معدن کوچک مصالح و سنگ که هر کدام باید یک مسئول فنی دارای صلاحیت داشته باشند و کار فنی‌شان کوچک‌تر و اداری‌تر است.

معدن مس

معدن‌های بزرگ مس معمولا روباز و چندپله‌اند و کارخانه فرآوری کنارشان است، پس مهندس استخراج و فرآوری در یک سایت کار می‌کنند. بزرگ‌ترین کارفرمای این بخش، صنایع مس، حدود ۱۴۰۲ گفته بود ۲۸٬۵۰۰ نفر کارکنان مستقیم دارد و بیش از ۲۷۰ پیمانکار با آن کار می‌کنند. در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ مس با ۲۲ آگهی بیشترین ماده معدنی نام‌برده بود.

معدن سنگ آهن

کار در پیت‌های بزرگ روباز با ناوگان کامیون و بیل؛ برنامه برداشت، کنترل عیار و نسبت باطله به سنگ معدنی کار اصلی مهندس است. ۱۱ آگهی آبان ۱۴۰۵ سنگ آهن را نام برده بودند، چند آگهی یزد با چرخه ۲۲ و ۸ از همین دسته بودند.

معدن زغال‌سنگ

بیشتر زیرزمینی است و تهویه، کنترل گاز و نگهداری تونل در آن اولویت اول است. خطرناک‌ترین محیط معدن‌کاری است و مسئولیت ایمنی مهندس در آن سنگین‌تر است. فقط ۲ آگهی آبان ۱۴۰۵ زغال‌سنگ را نام برده بودند.

معدن سنگ تزئینی

معدن‌های کوچک‌تر با برش سنگ به‌صورت کوپ به جای انفجار گسترده. رئیس انجمن سنگ ایران در فروردین ۱۴۰۳ گفته بود از حدود ۲٬۲۰۰ معدن سنگ تزئینی حدود ۸۰۰ معدن فعال است. این معدن‌ها هم مثل بقیه باید مسئول فنی داشته باشند و آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ برای سنگ ساختمانی، مهندس اکتشاف و بهره‌برداری و مدیر اجرایی معدن می‌خواستند.

کار کجاست؟

تهران ۶۰ آگهی داشت، بعد کرمان ۱۸، یزد ۱۷، اصفهان ۱۴، خراسان رضوی ۱۳، سمنان ۹ و خراسان جنوبی ۷ آگهی. کار در تهران هم همیشه پشت میز نیست: ۱۷ آگهی از ۶۰ آگهی تهران ماموریت یا حضور در معدن را شرط کرده بودند.

از نظر کار: ۶۰ آگهی استخراج و عملیات معدن، ۴۰ آگهی اکتشاف و زمین‌شناسی، ۲۰ آگهی فرآوری، ۱۹ آگهی طراحی و دفتر فنی و ۳۸ آگهی کارهای دیگر مثل آزمایشگاه، نقشه‌برداری، ژئوتکنیک، ایمنی و بازرگانی.

چه کسی را می‌خواستند؟

• سطح: ۱۰۴ آگهی کارشناس، ۵۳ آگهی کارشناس ارشد و ۱۴ آگهی مدیر میانی.
• مدرک: کارشناسی در ۱۲۲ آگهی، کارشناسی ارشد در ۵۴ آگهی و کاردانی فقط در ۵ آگهی.
• سابقه: ۱۱۰ آگهی سابقه نوشته بودند؛ ۳۳ آگهی ۵ سال، ۲۹ آگهی ۳ سال و ۱۷ آگهی ۲ سال. ۷ آگهی به ۱ سال سابقه راضی بودند.
• سن و سربازی: ۹۵ آگهی سقف سنی داشتند با میانه ۴۰ سال و ۱۲۰ آگهی پایان خدمت یا معافیت می‌خواستند.
• جنسیت: ۱۰۷ آگهی فقط آقا و ۸ آگهی ترجیحا آقا؛ ۵۸ آگهی شرطی نداشتند و ۴ آگهی برای خانم‌ها بود. در آگهی‌های استخراج ۱۴ آگهی از ۶۰ آگهی شرط جنسیت نداشتند.

چه مهارتی را اسم برده بودند؟

در متن آگهی‌ها دیتاماین ۲۲ بار، اتوکد ۲۰ بار و سورپک ۱۳ بار آمده بود و ۱۹ آگهی آتشباری یا انفجار را نوشته بودند. پروانه نظام مهندسی فقط در ۲ آگهی و مسئول فنی در ۳ آگهی آمده بود؛ کارفرماها پروانه را بیشتر برای سمت مسئول فنی می‌خواهند و آن را جدا استخدام می‌کنند.

۴۸ آگهی نوع ماده معدنی را نوشته بودند: مس ۲۲، سنگ آهن ۱۱، طلا ۹ و سرب و روی ۶ آگهی، و چند آگهی هم برای معدن‌های غیرفلزی، سنگ ساختمانی و زغال‌سنگ بود.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵، میانه حقوق دریافتی خالص مهندسان معدن و زمین‌شناسی در سطح کارشناس در شهرهای غیر از تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۸ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی آن‌ها ۲۹ تا ۴۵ میلیون می‌گرفتند. این گروه ۱۶۵ نفر را در بر می‌گیرد، از کارشناس معدن تا کارشناس اکتشاف، پس عدد خود همین شغل است. شهرهای غیر از تهران را مبنا گذاشتیم چون ۶۶٪ آگهی‌ها بیرون از تهران بود.

• کارشناس: دریافتی ۳۸ میلیون، درخواستی برای ۱۴۰۵، ۵۳ میلیون. در تهران دریافتی ۳۷ و درخواستی ۵۰ میلیون.
• کارشناس ارشد: دریافتی ۴۶ میلیون با نیمه میانی ۴۰ تا ۶۱، درخواستی ۷۰ میلیون.
• مدیر: دریافتی ۶۹ میلیون با نیمه میانی ۶۰ تا ۹۲، درخواستی ۹۸ میلیون.

دریافتی یعنی آنچه پاسخ‌دهنده‌ها واقعا در پایان ۱۴۰۴ گرفته‌اند و درخواستی یعنی آنچه برای ۱۴۰۵ انتظار داشته‌اند. فاصله این دو برای کارشناس حدود ۴۰ درصد است، پس عدد درخواستی را جای حقوق واقعی نگذارید.

آگهی‌ها چقدر پیشنهاد دادند؟

از ۱۷۷ آگهی آبان ۱۴۰۵، ۶۷ آگهی عدد حقوق داشتند و میانه حداقل و حداکثرشان ۵۰ تا ۶۵ میلیون تومان بود. آگهی‌های سطح کارشناس (۴۳ آگهی) ۵۰ تا ۶۰ میلیون و آگهی‌های کارشناس ارشد (۲۰ آگهی) ۶۰ تا ۸۰ میلیون پیشنهاد داده بودند. به تفکیک کار: استخراج ۵۱ تا ۷۰ میلیون (۲۴ آگهی)، دفتر فنی ۵۲٫۵ تا ۶۷٫۵ (۸ آگهی) و اکتشاف ۴۵ تا ۶۰ (۱۴ آگهی). این عددها پیشنهاد اولیه کارفرماست و معمولا بالاتر از دریافتی گزارش‌شده است.

دو مهندس معدن با یک مدرک می‌توانند درآمد خیلی متفاوتی داشته باشند. در آگهی‌ها و قاعده‌های آبان ۱۴۰۵ این‌ها بیشترین اثر را داشتند:

• سطح و سابقه: میانه پیشنهاد آگهی‌های کارشناس ارشد ۶۰ تا ۸۰ میلیون بود، در برابر ۵۰ تا ۶۰ میلیون برای کارشناس. دریافتی گزارش‌شده هم از ۳۸ میلیون کارشناس به ۴۶ میلیون کارشناس ارشد و ۶۹ میلیون مدیر می‌رسید.
• کار اقماری و دوری: آگهی‌های اقماری میانه ۵۰ تا ۷۰ میلیون پیشنهاد داده بودند و بقیه ۴۵ تا ۶۰ میلیون. اسکان، غذا و سرویس هم هزینه زندگی را پایین می‌آورد و در عدد حقوق دیده نمی‌شود.
• نوع کار: فرآوری و استخراج در آگهی‌ها پیشنهاد بالاتری از اکتشاف داشتند. آزمایشگاه و کنترل کیفیت (۴ آگهی با عدد) با ۳۵ تا ۴۵ میلیون پایین‌ترین بود.
• مسئول فنی بودن: حق‌الزحمه ماهانه مسئول فنی بر پایه درجه معدن و حق‌الزحمه پایه نفرماه نظام مهندسی تعیین می‌شود و ضریب منطقه و سختی کار هم به آن اضافه می‌شود. اگر ایمنی معدن کوچک هم با او باشد، حق‌الزحمه جدا دارد.
• مزایا: بخشی از درآمد در عدد حقوق نیست. در ۱۷۷ آگهی، بیمه درمان تکمیلی ۹۰ بار، پاداش ۴۸ بار و وام ۴۸ بار آمده بود.

حق‌الزحمه مسئول فنی از ۱۴۰۵ چطور پرداخت می‌شود؟

سازمان نظام مهندسی معدن ایران در تیر ۱۴۰۵ دستورالعمل تازه‌ای ابلاغ کرد: حق‌الزحمه مسئولان فنی و ایمنی معدن‌ها دیگر مستقیم از بهره‌بردار پرداخت نمی‌شود، بلکه از راه حساب امانی سازمان استان یا حساب وکالتی خود عضو و زیر نظر سازمان استان. پرداخت به ثبت و تایید گزارش‌های ماهانه در سامانه سازمان وابسته است. مسئول فنی می‌تواند با امضای تعهدنامه همچنان مستقیم از کارفرما بگیرد، ولی آن وقت خطر دیر رسیدن یا نرسیدن پول با خودش است.