مهندس صنایع: وظایف در کارخانه، استخدام و مهارت‌های لازم

دوره‌های فنی و حرفه‌ای مهندس صنایع چند ساعت و چقدر است؟

سقف رسمی شهریه آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای استان تهران در ۱۴۰۵ (حضوری؛ آنلاین ۸۰ درصد همین عدد):

• کاروری اکسل: ۵۷ ساعت، حدود ۶٫۵ میلیون تومان؛ ماکرونویسی اکسل (VBA): ۴۲ ساعت، حدود ۱۱٫۱ میلیون
• برنامه‌ریزی تولید: ۹۷ ساعت، حدود ۱۹٫۴ میلیون؛ مدیر برنامه‌ریزی و کنترل تولید: ۲۳۰ ساعت، حدود ۴۱٫۴ میلیون
• هوشمندسازی داده‌های کسب‌وکار با Power BI: ۹۰ ساعت، حدود ۱۹٫۴ میلیون
• برنامه‌ریزی و کنترل پروژه با MSP: ۳۰ ساعت، حدود ۷٫۲ میلیون؛ طرح‌ریزی سیستم ERP: ۸۰ ساعت، حدود ۱۹٫۲ میلیون
• شش سیگما: ۵۵ ساعت، حدود ۱۱ میلیون؛ پیاده‌سازی سیستم تولید ناب: ۳۶ ساعت، حدود ۹٫۴ میلیون
• شبیه‌سازی سیستم با Arena: ۴۴ ساعت، حدود ۱۱٫۴ میلیون؛ ارزیابی اثربخشی تجهیزات (OEE): ۴۴ ساعت، حدود ۱۱٫۴ میلیون
• طرح‌ریز واحدهای تولیدی و صنعتی: ۱۰۶ ساعت، حدود ۲۱٫۲ میلیون؛ مدیریت زنجیره تامین: ۷۵ ساعت، حدود ۱۸ میلیون
• زمان‌سنج: ۴۰۰ ساعت، حدود ۶۴ میلیون تومان؛ یک دوره بلند حرفه‌ای که برای مهندس صنایع، که زمان‌سنجی را در دانشگاه خوانده، معمولا لازم نیست

برای 5S، کایزن، نقشه جریان ارزش، TPM و FlexSim استاندارد فنی و حرفه‌ای پیدا نکردیم. یک بسته کوتاه و کاربردی، یعنی اکسل، VBA، Power BI و برنامه‌ریزی تولید، با سقف رسمی روی هم حدود ۵۶ میلیون تومان است.

مهندس صنایع در یک کارخانه یا شرکت کسی است که می‌سنجد کار چقدر طول می‌کشد، برنامه تولید را می‌چیند، عددها را جمع می‌کند و گزارش می‌دهد، و بعد دنبال جایی می‌گردد که زمان، مواد یا هزینه هدر می‌رود. در آگهی‌ها همین شغل را بیشتر با دو عنوان می‌بینی: «مهندس صنایع» و «کارشناس صنایع».

این صفحه درباره خود شغل است، برای کسی که مدرک را گرفته یا نزدیک گرفتنش است. اگر هنوز درباره انتخاب رشته فکر می‌کنی، کنکور، دروس و گرایش‌ها را در صفحه مهندسی صنایع بخوان.

کار مهندس صنایع بیشتر کجاست؟

۲۴ مهر ۱۴۰۵ آگهی‌های فعالی را که عنوانشان «مهندس صنایع» یا «کارشناس صنایع» بود خواندیم: ۱۰۷ آگهی، با متن کامل. تصویری که از آن‌ها درمی‌آید با تصور «کار دفتری در تهران» فرق دارد:

• بیشتر کارخانه است: ۵۹ آگهی از شرکت‌های تولیدی و صنعتی بود و بعد از آن خودروسازی و قطعه با ۸، کالاهای مصرفی و لوازم خانگی هر کدام ۵ آگهی. ۲۰ آگهی صریحا نوشته بودند کار در کارخانه یا شهرک صنعتی است.
• بیشتر بیرون از شهر تهران: فقط ۳۰ آگهی (۲۸ درصد) در خود شهر تهران بود. استان تهران با شهرهای صنعتی اطرافش، مثل شهر قدس، پاکدشت و کهریزک، روی هم ۵۱ آگهی داشت ، استان اصفهان ۱۴ آگهی و مشهد ۵ آگهی.
• زندگی کارخانه‌ای: ناهار در ۵۲ آگهی و سرویس رفت و برگشت در ۴۸ آگهی جزو مزایا بود؛ نشانه کاری که دور از شهر و با ساعت مشخص انجام می‌شود.

یعنی اگر مهندس صنایع شدی، به احتمال زیاد سال‌های اول را در سالن تولید و دفتر فنی یک کارخانه می‌گذرانی، کنار سرپرست تولید، انباردار، کنترل کیفیت و مدیر کارخانه.

• مدرک: ۹۳ آگهی کارشناسی خواسته بودند و ۱۲ آگهی کارشناسی ارشد. هر ۱۰۴ آگهی که رشته نوشته بودند صنایع را قبول می‌کردند؛ ۱۵ آگهی مدیریت و ۵ آگهی مکانیک را هم.
• سن: ۷۹ آگهی سقف سنی داشتند، با میانه ۳۷ سال؛ ۳۴ آگهی سقف ۳۵ سال یا کمتر گذاشته بودند.
• جنسیت: ۵۶ درصد آگهی‌ها شرط جنسیت نداشتند، ۳۶ درصد فقط یا ترجیحا آقا و ۷ درصد خانم را ترجیح داده یا شرط کرده بودند.
• زبان انگلیسی: فقط ۲۸ درصد آگهی‌ها خواسته بودند؛ در کارخانه‌های داخلی، اکسل و گزارش خوب مهم‌تر از زبان است.
• کارآموزی: ۳ آگهی کارآموز یا کارورز مهندسی صنایع می‌خواستند؛ راهی برای کسی که هنوز سابقه ندارد.

یک مهندس صنایع چه چیزهایی باید بلد باشد؟

از روی همین آگهی‌ها، کف کار این است: اکسل را تا حد ساختن گزارش و داشبورد بلد باشی، زمان‌سنجی و ظرفیت‌سنجی را عملی انجام داده باشی، برنامه‌ریزی تولید و فهرست مواد را بفهمی و بتوانی یک روش اجرایی تمیز بنویسی. MSP برای کارهای پروژه‌ای و یک نرم‌افزار ERP، مثل راهکاران یا همکاران سیستم، برای کارخانه‌های بزرگ‌تر امتیاز است. کسی که این‌ها را با یک نمونه کار واقعی، مثلا پروژه کارآموزی، نشان بدهد، از رزومه‌ای که فقط اسم درس‌ها را دارد جلو می‌افتد.

• سطح کار، بیشتر از سال: در گزارش حقوق، کارشناس ارشد تهران ۱٫۵ برابر و مدیر ۲٫۲ برابر کارشناس دریافت کرده بود. جهش درآمد با گرفتن مسئولیت، مثل سرپرستی برنامه‌ریزی یا مدیریت تولید، اتفاق می‌افتد.
• شهر: پیشنهاد آگهی‌های شهر تهران بالاتر بود، ولی بیشتر آگهی‌های این شغل بیرون از شهر است. در گزارش حقوق، کارشناس کلان‌شهرهای دیگر ۲۵ و شهرهای کوچک ۲۷ میلیون تومان دریافت کرده بودند.
• مزایای غیرنقدی: ناهار، سرویس، بیمه تکمیلی و وام در آگهی‌های کارخانه‌ای رایج بود و در مقایسه دو پیشنهاد باید حسابشان کرد.

عدد درخواستی معمولا همان چیزی است که در خیلی از گزارش‌ها به اسم حقوق مهندس صنایع می‌آید؛ با دریافتی واقعی حدود ۴۷ درصد فاصله دارد.

۶۳ درصد آگهی‌هایی که آقا هم می‌پذیرفتند کارت پایان خدمت می‌خواستند و این سخت‌گیری از قانون می‌آید، نه از سلیقه کارفرما. طبق ماده ۶۲ قانون خدمت وظیفه عمومی، استخدام مشمولان بدون معافیت دائم نه فقط در دستگاه‌های دولتی، که در کارخانه‌ها، کارگاه‌ها و موسسات خصوصی هم ممنوع است. ماده ۶۳ مکرر برای کارفرمایی که مشمول غایب را به کار بگیرد جریمه گذاشته است و در گزارش‌های ۱۴۰۵ هم همین قاعده دوباره یادآوری شده است. معافیت موقت معتبر یا دفترچه آماده به خدمت هم تا زمانی که اعتبار دارد، طبق ماده ۶۴، راه کار کردن را باز می‌گذارد.

امریه چه راهی دارد؟

• امریه دانش‌بنیان: برای فارغ‌التحصیل کارشناسی یا بالاتر که در یک شرکت دانش‌بنیان کار می‌کند؛ طبق رویه ۱۴۰۵ باید اول دو ماه بیمه تمام‌وقت همان شرکت را داشته باشی، امتیاز لازم را بیاوری و ۲۴ ماه با حقوق سربازی خدمت کنی. ظرفیتش محدود است و رقابتی.
• سرباز تاپ (خدمت در بخش صنعت): فقط برای کارشناسی ارشد و بالاتر و برای نخبه‌ها؛ در فراخوانی که دیدیم از ۴۵۰ ثبت‌نام‌کننده فقط ۴۰ نفر واجد شرایط شدند و فراخوان تازه‌ای برای ۱۴۰۴ یا ۱۴۰۵ پیدا نکردیم.
• امریه وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها: هر دستگاه رشته‌های هر فراخوان را جدا اعلام می‌کند و فهرست ثابتی به اسم رشته‌های امریه ۱۴۰۵ که صنایع را نام برده باشد ندیدیم.

اگر هنوز دانشجو هستی، بهتر است وضعیت خدمتت را با برنامه کارت جلوتر روشن کنی؛ برای بیشتر کارخانه‌ها، کارت پایان خدمت شرط ورود به مصاحبه است.