دوره ممیزی انرژی: انتخاب دوره، هزینه ۱۴۰۵ و راه استخدام

هر سطح را با یک کار واقعی تمام کن، نه فقط با گواهی. پس از سطح اول یک گزارش بازدید از ساختمان خودت یا یک آشنا بنویس؛ پس از سطح دوم یک ممیزی مقدماتی کامل. همین گزارش‌ها نمونه کار تو در مصاحبه می‌شوند.

صفحه دوره ممیزی انرژی پیشرفته و صفحه دوره ممیز داخلی ایزو ۵۰۰۰۱ آموزشگاه‌هایی را که این دوره‌ها را برگزار می‌کنند، به تفکیک شهر نشان می‌دهند. اگر بیشتر به طراحی و شبیه‌سازی انرژی علاقه داری تا ممیزی، صفحه مهندس انرژی را هم ببین.

ممیزی انرژی یعنی بررسی فنی و اقتصادی یک کارخانه، ساختمان یا دستگاه تا معلوم شود انرژی کجا، چقدر و چرا مصرف می‌شود و کجا هدر می‌رود. قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی مصوب ۱۳۸۹ هم همین را می‌گوید: مطالعه‌ای که محل و مقدار مصرف و تلفات را نشان بدهد و راه بهتر کردن بازده را پیشنهاد کند.

خروجی کار کارشناس ممیزی انرژی یک گزارش است، نه یک تعمیر. در این گزارش برای هر پیشنهاد سه عدد می‌آید: هزینه اجرا، صرفه‌جویی سالانه و مدت بازگشت سرمایه. مدیر کارخانه یا مالک ساختمان با همین سه عدد تصمیم می‌گیرد کدام پیشنهاد را اجرا کند. برای همین کارفرماها در آگهی‌ها هم «تهیه گزارش‌های فنی» و «ارزیابی اقتصادی راهکارها» را جزو وظایف اصلی نوشته‌اند.

ممیزی انرژی چند سطح دارد؟

• بازدید اولیه: یک یا دو روز گشت در محل، نگاه به قبض‌ها و پیدا کردن هدررفت‌های آشکار مثل لوله بدون عایق یا مشعل تنظیم‌نشده.
• ممیزی مقدماتی: اندازه‌گیری مصرف بخش‌های اصلی و فهرست کوتاهی از پیشنهادهای ارزان با برآورد صرفه‌جویی.
• ممیزی تفصیلی: اندازه‌گیری دقیق هر بخش در چند هفته، موازنه انرژی، و امکان‌سنجی کامل طرح‌های گران‌تر مثل بازیافت حرارت.

هرچه سطح بالاتر برود، کار میدانی و محاسبه بیشتر می‌شود و سابقه بیشتری می‌خواهد. تازه‌کارها معمولا در ممیزی مقدماتی، کنار یک ممیز باتجربه، شروع می‌کنند.

ممیزی انرژی در یک واحد تولیدی به چه معناست؟

در کارخانه ممیز سراغ مصرف‌کننده‌های بزرگ می‌رود: دیگ بخار، کوره، کمپرسور هوا، چیلر، الکتروموتورها و روشنایی سالن. مصرف هر کدام را با مقدار تولید مقایسه می‌کند، چون عدد مصرف به‌تنهایی چیزی نمی‌گوید. یکی از آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ کار را این‌طور نوشته بود: جمع‌آوری اطلاعات مصرف انرژی، تولید و پارامترهای عملیاتی، بازدید میدانی و تکمیل چک‌لیست‌ها.

ممیزی انرژی ساختمان چیست؟

در ساختمان تمرکز روی پوسته (دیوار، سقف، پنجره)، موتورخانه، سرمایش و روشنایی است. سه آگهی ساختمانی آبان ۱۴۰۵ کارشناس می‌خواستند تا «دلایل مصرف بالای گاز طبیعی» ساختمان‌ها را پیدا کند و آشنایی با انتقال حرارت و مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان را خواسته بودند.

تازه فارغ‌التحصیل مکانیک، برق، انرژی یا شیمی

از دوره ۱۰۶ ساعتی فنی و حرفه‌ای یا یک دوره کوتاه ممیزی ساختمان شروع کن. این دو همان کاری را یاد می‌دهند که آگهی‌ها از کارشناس تازه‌کار می‌خواهند: خواندن قبض، اندازه‌گیری، و حساب صرفه‌جویی در اکسل. دوره ۲۰ ساعتی ساختمان با ۳٫۴ میلیون تومان ارزان‌ترین راه است تا ببینی این کار را دوست داری یا نه. بعد اگر ماندی، دوره کامل‌تر را بگیر.

کارمند کارخانه، مسئول تاسیسات یا عضو واحد کیفیت

اگر کارخانه‌ات ایزو ۵۰۰۰۱ دارد یا می‌خواهد بگیرد، مبانی ایزو ۵۰۰۰۱ و بعد ممیزی داخلی آن را بگیر. هر کدام ۱۶ ساعت است و در دو یا سه روز تمام می‌شود. آگهی مسئول واحد انرژی یک کشت و صنعت در ساری هم «آشنایی با مدیریت انرژی (ایزو ۵۰۰۰۱) و ممیزی انرژی» را کنار نگهداری تاسیسات خواسته بود.

کسی که چند سال ممیزی یا مدیریت انرژی کرده است

سرممیزی ایزو ۵۰۰۰۱ با ۴۰ ساعت برای این گروه است. برگزارکننده‌ای که ۱۸٫۵ میلیون تومان می‌گیرد، پیش‌نیاز دوره را درک مفاهیم مدیریت انرژی یا تجربه قبلی ممیزی نوشته است. این گواهی به تو اجازه می‌دهد برای شرکت‌های گواهی‌دهنده، سازمان‌های دیگر را ممیزی کنی؛ بدون سابقه، کمتر کسی این کار را به تو می‌سپارد.

گواهی دوره پروانه کار نیست

در جست‌وجوی ما پروانه یا ثبت‌نام ملی شخصی برای ممیز انرژی پیدا نشد. ممیزی را شرکت‌های تاییدصلاحیت‌شده انجام می‌دهند و کارشناس در این شرکت‌ها یا در واحد انرژی کارخانه کار می‌کند. پس گواهی دوره فقط نشان می‌دهد آموزش دیده‌ای؛ استخدام را سابقه و نمونه کار تعیین می‌کند.

ایزو ۵۰۰۰۱ یک استاندارد بین‌المللی برای سیستم مدیریت انرژی است. نسخه رایج آن ۲۰۱۸ است و همه دوره‌هایی که در جدول بالا آمد، همین نسخه را درس می‌دهند. این استاندارد نمی‌گوید کدام دستگاه را عوض کنی؛ می‌گوید سازمان چطور هدف مصرف بگذارد، مصرف را بسنجد، مسئول تعیین کند و هر سال نتیجه را بازنگری کند.

پس دو نوع ممیز داریم:

• ممیز فنی انرژی سراغ دیگ بخار، کمپرسور و پنجره می‌رود، اندازه می‌گیرد و می‌گوید با کدام تغییر چند درصد صرفه‌جویی می‌شود.
• ممیز سیستم ایزو ۵۰۰۰۱ سراغ مستندات و روش‌ها می‌رود: آیا خط مبنای انرژی تعریف شده؟ شاخص عملکرد انرژی هر ماه به‌روز می‌شود؟ کسی مسئول پیگیری اقدام‌هاست؟

در عمل این دو به هم نزدیک می‌شوند. یک پروژه صنعتی در سیرجان در آبان ۱۴۰۵ برای استقرار ایزو ۵۰۰۰۱ و هم‌زمان ممیزی فنی انرژی، دو آگهی داده بود: یکی کارشناس با حداقل ۳ سال سابقه و یکی سرپرست تیم با حداقل ۷ سال سابقه. وظیفه سرپرست، تهیه و به‌روزرسانی شاخص‌های عملکرد انرژی بود. در تهران هم یک شرکت کیفیت «کارشناس استقرار ایزو ۵۰۰۰۱» می‌خواست.

شاخص عملکرد انرژی و خط مبنا یعنی چه؟

خط مبنا مصرف سازمان در یک دوره مرجع است، مثلا سال گذشته. شاخص عملکرد انرژی عددی است مثل مصرف گاز برای هر تن محصول. ممیز با مقایسه شاخص امسال با خط مبنا نشان می‌دهد سازمان واقعا کم‌مصرف‌تر شده یا فقط تولیدش کم شده است. این دو مفهوم در هر دوره ایزو ۵۰۰۰۱ درس داده می‌شود.

مدیریت انرژی یعنی سازمان مصرف انرژی را مثل هزینه حقوق یا مواد اولیه، مرتب بسنجد، هدف بگذارد و پیگیری کند. ممیزی یکی از قدم‌های آن است: عکسی از وضع فعلی که نشان می‌دهد کجا باید کار کرد. بعد از ممیزی، اجرای پیشنهادها، اندازه‌گیری دوباره و ممیزی بعدی می‌آید و چرخه تکرار می‌شود.

قانون هم این چرخه را از مصرف‌کننده‌های بزرگ خواسته است. طبق ماده ۲۴ قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی، مصرف‌کننده‌ای که سالانه بیش از ۵ میلیون متر مکعب گاز مصرف می‌کند و دیماند برقش بیش از ۱ مگاوات است، باید واحد مدیریت انرژی بسازد و ممیزی انجام بدهد. جزئیات این تکلیف‌ها در صفحه گروه شغلی آمده است.

سه جایی که ممیز در چرخه مدیریت انرژی کار می‌کند

• پیش از اجرا: ممیزی و امکان‌سنجی؛ کار اصلی شرکت‌های ممیزی.
• هنگام اجرا: نظارت بر اجرای پیشنهادها؛ کار مشترک با پیمانکار.
• بعد از اجرا: اندازه‌گیری و صحه‌گذاری صرفه‌جویی، یعنی مقایسه مصرف قبل و بعد با یک روش قابل دفاع. سه آگهی آبان ۱۴۰۵ این کار را خواسته یا مزیت دانسته بودند.

مرحله سوم روز به روز مهم‌تر می‌شود، چون دولت و سرمایه‌گذار فقط بابت صرفه‌جویی‌ای پول می‌دهند که اندازه‌گیری شده باشد. برای همین در سطح سوم مسیر یادگیری این صفحه، روش‌های اندازه‌گیری و صحه‌گذاری آمده است.

بازار این کار کوچک است و این را باید پیش از خرج کردن برای دوره بدانی. این ۱۴ آگهی در پنج نوع محیط کار بودند:

• ساختمان، ۵ آگهی: چهار آگهی از یک شرکت بهینه‌سازی انرژی در رشت، بندر انزلی و همدان، و یک آگهی سرگروه انرژی برای یک گروه ساختمانی در تهران با حداقل ۷ سال سابقه در مبحث ۱۹ و پیوست انرژی.
• ممیزی صنعتی و ایزو ۵۰۰۰۱، ۴ آگهی: دو آگهی تیم مستقر در یک سایت صنعتی سیرجان، یک کارشناس بهینه‌سازی و ممیزی در تهران با ۵ سال سابقه در ممیزی انرژی، و یک کارشناس استقرار ایزو ۵۰۰۰۱.
• پایش هوشمند مصرف، ۳ آگهی: پایش آنلاین موتورخانه‌های هوشمند، سامانه‌های پایش انرژی و مدیریت پروژه‌های هوشمندسازی، همه در تهران.
• واحد انرژی کارخانه، ۱ آگهی: مسئول واحد انرژی یک کشت و صنعت در ساری با ۵ سال سابقه.
• پروژه‌های بهینه‌سازی و کربن، ۱ آگهی: کارشناس انرژی در تهران با نرم‌افزارهای شبیه‌سازی فرایند و ساختمان.

شرط‌ها: سن، جنسیت و سربازی

۹ آگهی شرط جنسیت نداشتند، ۳ آگهی آقا را ترجیح می‌دادند و ۲ آگهی فقط آقا می‌خواستند. ۹ آگهی سقف سن داشتند، بین ۳۰ تا ۵۰ سال؛ چهار آگهی ۴۵ سال. کارت پایان خدمت در ۴ آگهی خواسته شده بود. داشتن وسیله نقلیه در ۳ آگهی ساختمانی مزیت بود، چون کار در خانه و ساختمان مشتری انجام می‌شود.

کجا بدون سابقه هم می‌پذیرند؟

سه آگهی ممیزی ساختمان عدد سابقه ننوشته بودند و سقف سن آن‌ها ۳۰، ۴۰ و ۵۰ سال بود. آگهی پایش موتورخانه هم سابقه کمتر از ۳ سال را قبول داشت. بقیه آگهی‌هایی که عدد سابقه نوشته بودند، از ۳ تا ۷ سال می‌خواستند. یعنی دوره به‌تنهایی در را باز نمی‌کند و باید از کارهای ساختمانی یا پایش شروع کرد.

در سایت آگهی محلی چه خبر است؟

در همان روز در یک سایت آگهی محلی برای شهر تهران، جست‌وجوی «ممیزی انرژی» و «بهینه سازی انرژی» هیچ آگهی‌ای نداشت. این کار با رزومه و از راه سایت‌های کاریابی و آشنایی با شرکت‌های مشاور پیدا می‌شود.

دریافتی یعنی حقوقی که شاغلان گفته‌اند در پایان ۱۴۰۴ گرفته‌اند. درخواستی عددی است که همان افراد برای ۱۴۰۵ می‌خواستند و حدود ۴۵ درصد بالاتر است. پس برای برآورد درآمد واقعی، ستون دریافتی را بخوان. نمونه این گروه در گزارش کوچک بود، پس عددها تقریبی‌اند.

از ۱۴ آگهی، فقط ۳ آگهی حقوق نوشته بودند: دو آگهی ممیزی ساختمان ۲۷ تا ۴۰ میلیون تومان و یک آگهی کارشناس مکانیک با ۴ سال سابقه در همان شرکت ۳۵ تا ۴۵ میلیون تومان. بقیه عدد حقوق ننوشته بودند.

چه چیزی درآمد ممیز را بالا می‌برد؟

• سابقه ممیزی صنعتی: آگهی‌های صنعتی سابقه ۳ تا ۷ سال می‌خواستند و سطح کارشناس ارشد و مدیر میانی داشتند.
• توان ارزیابی اقتصادی: ممیزی که می‌تواند زمان بازگشت سرمایه و هزینه چرخه عمر را دقیق حساب کند، گزارشش برای کارفرما ارزش بیشتری دارد.
• سرپرستی تیم: در گروه مهندسی انرژی، میانه دریافتی مدیر ۵۸ میلیون تومان بود، نزدیک به ۱٫۹ برابر سطح کارشناس.